નવી દિલ્‍હી તા.૩૦: સમયસર આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ ન કરવા બદલ અને વિભાગીય નોટિસ મળ્‍યા પછી તેને ફાઇલ કરવા બદલ દરેક કેસમાં દંડ લાદવામાં આવી શકતો નથી. મુંબઈ સ્‍થિત આવકવેરા અપીલ ટ્રિબ્‍યુનલે (ITAT) એક કેસમાં લગભગ ૪ લાખ રૂપિયાનો દંડ રદ કરતી વખતે આ વાત કહી હતી. ટ્રિબ્‍યુનલે સ્‍પષ્ટ કર્યું હતું કે નોટિસના જવાબમાં ફક્‍ત પહેલી વાર રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી કરદાતાએ આવક છુપાવી છે તે સાબિત થતું નથી.

આ કેસમાં જહાજ કેપ્‍ટનનો સમાવેશ થાય છે. આવકવેરા વિભાગે ૧.૪ કરોડ રૂપિયાની મિલકત ખરીદી, પગાર અને વ્‍યાજમાંથી મેળવેલી આવક વિશે માહિતી મળ્‍યા બાદ નવી તપાસ શરૂ કરી હતી. ITAT મુજબ, નોટિસ મળ્‍યા પછી કરદાતાએ આશરે રુા.૩૧.૬ લાખની કુલ આવક જાહેર કરી હતી. વિભાગે આ આવકમાં વધારો કર્યો ન હતો, છતાં તેમને દંડ ફટકારવામાં આવ્‍યો હતો.

કરદાતાએ આવકવેરા કાયદાની કલમ ૧૩૯(૧) હેઠળ સમયમર્યાદામાં પોતાનો ITR ફાઇલ કર્યો ન હતો. બાદમાં, વિભાગને રુા.૧.૪ કરોડની મિલકતની ખરીદી, તેમના પગાર અને વ્‍યાજની આવક વિશે જાણ થઈ. ત્‍યારબાદ, વિભાગે કલમ ૧૪૮ હેઠળ નોટિસ જારી કરી અને જૂના કેસને ફરીથી ખોલવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી.

આ નોટિસના જવાબમાં, કરદાતાએ આશરે રુા.૩૧.૬ લાખની કુલ આવક દર્શાવતું રિટર્ન ફાઇલ કર્યું. તેમણે મિલકતની ખરીદી માટે તેમની આવક અને ભંડોળનાસ્ત્રેત સંબંધિત દસ્‍તાવેજો પણ પ્રદાન કર્યા. આમાં બેંક સ્‍ટેટમેન્‍ટ, હોમ લોન પ્રમાણપત્ર અને રોકાણોના વેચાણમાંથી મળેલી રકમની વિગતોનો સમાવેશ થાય છે. કરદાતાએ જણાવ્‍યું હતું કે તેમણે મિલકત ખરીદવા માટે હોમ લોન લીધી હતી અને કેટલાક રોકાણોના વેચાણમાંથી ભંડોળ પણ એકત્ર કર્યું હતું. જો કે, તેમના પગાર પર પહેલાથી જ કર કાપવામાં આવ્‍યો હતો. નોકરીદાતાએ વિભાગને પગારની માહિતી પણ પૂરી પાડી હતી.

આવકવેરા અધિકારીએ કરદાતા દ્વારા જણાવવામાં આવેલી આવકનો સ્‍વીકાર કર્યો. આનો અર્થ એ થયો કે તપાસ પછી આવકમાં કોઈ વધારાની રકમ ઉમેરવામાં આવી ન હતી. આમ છતાં, વિભાગે તેને અંડરરિપોર્ટિંગનો કેસ ગણ્‍યો અને આવકવેરા કાયદાની કલમ 270A હેઠળ આશરે રૂા.૪ લાખનો દંડ ફટકાર્યો. કરદાતાએ આ નિર્ણય સામે અપીલ કરી, પરંતુ પ્રથમ અપીલ અધિકારીએ દંડને સમર્થન આપ્‍યું. ત્‍યારબાદ મામલો ITAT સુધી પહોંચ્‍યો.

મુંબઈ ITAT એ દંડ રદ કરતી વખતે જણાવ્‍યું હતું કે કલમ ૧૪૮ નોટિસના જવાબમાં પહેલીવાર ત્‍વ્‍ય્‍ ફાઇલ કરવાનો અર્થ એ નથી કે રિટર્નમાં દર્શાવેલ સમગ્ર આવક આપમેળે ઓછી રિપોર્ટેડ માનવામાં આવે છે. ટ્રિબ્‍યુનલે આ કેસમાં કેટલાક મહત્‍વપૂર્ણ મુદ્દાઓ નોંધ્‍યા

કરદાતાની પગાર આવક પહેલાથી જ TDS (સ્રોત પર કર કાપવામાં આવે છે) ને આધીન હતી. નોકરીદાતાએ આવકવેરા વિભાગને પગારની માહિતી પૂરી પાડી હતી.

મિલકત ખરીદવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ભંડોળનોસ્ત્રોત હોમ લોન અને રોકાણોના વેચાણમાંથી મળેલી રકમ દ્વારા સમજાવવામાં આવ્‍યો હતો.

વિભાગે કરદાતાની જાહેર કરેલી આવક સ્‍વીકારી અને તેમાં કોઈ વધારાની આવક ઉમેરી નહીં. આ હકીકતોને ધ્‍યાનમાં લેતા, ટ્રિબ્‍યુનલે ઠરાવ્‍યું કે આવક છુપાવવા બદલ દંડ ફક્‍ત મોડેથી રિટર્ન ફાઇલ કરવા અથવા કલમ ૧૪૮ નોટિસ પછી રિટર્ન ફાઇલ કરવાના આધારે લાદવામાં આવી શકતો નથી.

ITAT એ એ પણ સ્‍પષ્ટ કર્યું કે વધારાની કર માંગણીનો અભાવ આપમેળે દંડ લાદવાનું અમાન્‍ય બનાવતું નથી. દંડ લાદવાનો નિર્ણય કેસના તથ્‍યો અને કાયદાની જોગવાઈઓ પર આધારિત હોવો જોઈએ.

કર નિષ્‍ણાતોના મતે, આ આદેશ એવા કરદાતાઓ માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે જેમને ફરીથી તપાસ દરમિયાન ફક્‍ત મોડેથી રિટર્ન ફાઇલ કરવાના આધારે દંડ ફટકારવામાં આવ્‍યો છે. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે વિભાગ આવક છુપાવવા અથવા ખોટી રજૂઆતના કિસ્‍સાઓમાં દંડ લાદી શકતો નથી.