નવી દિલ્હી: દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ગરમી હવે માત્ર આંકડાનો વિષય નથી રહી, પરંતુ એક ગંભીર પર્યાવરણીય કટોકટી બની રહી છે. 'એન્વાયરોકેટાલિસ્ટ્સ' નામના થિંક ટેન્ક દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સેટેલાઇટ ડેટા મુજબ, છેલ્લા એક દાયકામાં દિલ્હીની જમીન સપાટીનું સરેરાશ તાપમાન  3.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધી ગયું છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ દિલ્હીના ભાટી વોર્ડ જેવા વિસ્તારોમાં આ વધારો આશ્ચર્યજનક રીતે 6.1 ડિગ્રી સુધી પહોંચ્યો છે. જ્યારે હવાનું તાપમાન સામાન્ય લાગે છે, ત્યારે જમીન સપાટી પરની આ વધારાની ગરમી રાત્રિના સમયે પણ વાતાવરણને ઠંડુ થવા દેતી નથી, જેના કારણે દિલ્હીવાસીઓ 'હાયપરલોકલ ગરમી'નો શિકાર બની રહ્યા છે.

આ ગરમી વધવાનું મુખ્ય કારણ જમીનના ઉપયોગમાં થયેલો ધરખમ ફેરફાર છે. જ્યાં દસ વર્ષ પહેલાં બગીચાઓ, ખુલ્લા મેદાનો કે નાના જળાશયો હતા, ત્યાં આજે કોંક્રિટની ઊંચી ઇમારતો, ડામરના રસ્તા અને ગ્રેનાઈટથી બનેલા શોપિંગ મોલ્સ ઊભા થઈ ગયા છે. કોંક્રિટ અને ધાતુ જેવી સામગ્રી સૂર્યની ગરમીને શોષી લે છે અને લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત રાખે છે. રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે દિલ્હીના કેટલાક વિસ્તારોમાં લીલા વિસ્તારોમાં થયેલો ઘટાડો તાપમાન વધવા માટે સૌથી વધુ જવાબદાર છે, જ્યારે ઉત્તર-પશ્ચિમ દિલ્હીના મુબારકપુર જેવા ગણ્યાગાંઠ્યા વિસ્તારોમાં જ નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

નિષ્ણાતોના મતે, હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે પ્રદૂષણની જેમ જ 'હીટ એક્શન પ્લાન' પર ભાર મૂકીએ. યુનિવર્સલ થર્મલ ક્લાયમેટ ઇન્ડેક્સ મુજબ, દિલ્હીમાં ગરમીનો અનુભવ  3.4 ડિગ્રી વધી ગયો છે, જે હીટસ્ટ્રોક અને હૃદયની બીમારીઓનું જોખમ વધારે છે. બચાવ માટે છત પર સફેદ પ્રતિબિંબીત પેઇન્ટ લગાવવો, સ્થાનિક સ્તરે હરિયાળી વધારવી અને જળાશયોનું જતન કરવું અનિવાર્ય બન્યું છે. જો અત્યારે યોગ્ય પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો દિલ્હીના આ 'હોટ સ્પોટ્સ' આગામી વર્ષોમાં રહેવાલાયક નહીં રહે.