નવી દિલ્હી : શિયાળાની શરૂઆત સાથે જ દેશની રાજધાની દિલ્હી ફરી એકવાર ઝેરી હવાને કારણે હાંફવા લાગી છે, પરંતુ વાયુ પ્રદૂષણના મૂળ કારણોને નિયંત્રિત કરવાને બદલે સામાન્ય નાગરિકોના જાહેર જીવન પર નિયંત્રણો વધુ કડક બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. પર્યાવરણવાદી સુનિતા નારાયણે ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) ના મૂળ વિચાર અને તેની વાસ્તવિક કાર્ય યોજના કેવી હોવી જોઈએ તે અંગે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ રજૂ કર્યા છે. તેમના મતે, શિયાળાના આગમન સાથે જ દિલ્હીમાં નિરાશાની મોસમ શરૂ થઈ જાય છે અને ગણતરીના દિવસોમાં વાતાવરણમાં ઝેરી તત્વો જમીનની નજીક એકઠા થઈને લોકોને ગૂંગળાવી નાખવાનું શરૂ કરે છે.

આ ભયાનક પરિસ્થિતિ એવા દિવસોમાં વધુ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે જ્યારે પવનની ગતિ નબળી હોય છે અને પડોશી રાજ્યોના ખેતરોમાંથી સળગાવવામાં આવતી પરાળીનો ધુમાડો દિલ્હી તરફ આવે છે. દર વર્ષે આ જ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે આપણે આ ઋતુને ઓછી હાનિકારક બનાવવા માટે ખરેખર શું નક્કર કામગીરી કરી છે. દિલ્હી સરકારે શિયાળાના પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે કેટલાક પગલાં ચોક્કસ લીધાં છે, પરંતુ પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે આ પગલાં અત્યંત અપૂરતા અને અધૂરા મનના જણાય છે.

સરકારની વર્તમાન કાર્ય યોજના માત્ર શહેરને બંધ કરવા સુધી જ મર્યાદિત રહી ગઈ હોય તેવું લાગી રહ્યું છે, જેમાં દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી સીધી જનતા પર નાખી દેવામાં આવે છે. પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્ત્રોતો પર કાયમી નિયંત્રણ લાવવાને બદલે શાળાઓ બંધ કરવી, બાંધકામ અટકાવવું અને વાહનો પર પ્રતિબંધ મૂકવા જેવા કામચલાઉ ઉપાયો અજમાવવામાં આવે છે, જેનાથી GRAP નો મૂળ હેતુ જ ભટકી ગયો છે.

ભૂતકાળની સ્થિતિ અને આગામી પગલાંની વાત કરીએ તો, દિલ્હી-NCR માં પ્રદૂષણની કટોકટીને પહોંચી વળવા માટે GRAP ની રચના કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય કટોકટી પહેલા જ પ્રદૂષણના સ્ત્રોતો પર નિયંત્રણ લાવવાનો હતો. હાલની ગંભીર સ્થિતિને જોતા પર્યાવરણ નિષ્ણાતો માંગ કરી રહ્યા છે કે સરકાર માત્ર તાત્કાલિક પ્રતિબંધો લાદવાને બદલે જાહેર પરિવહનને મજબૂત કરવા, ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન ઘટાડવા અને પરાળી બાળવાની સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે આગામી દિવસોમાં નક્કર અને લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના પર અમલ કરે.