નવી દિલ્હી : આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઝડપથી વધી રહેલા વ્યાપને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં નોકરીઓ પર જોખમ તોળાઈ રહ્યું હોવાની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ખાસ કરીને ભારત જેવા વિશાળ વસ્તી ધરાવતા દેશમાં એઆઈને કારણે બેરોજગારી વધવાનો ભય સતાવી રહ્યો છે. જોકે, ઉત્તર યુરોપના દેશ ડેનમાર્કનું 'ફ્લેક્સિક્યુરિટી' (Flexicurity) મોડલ આ પડકારનો સામનો કરવા માટે વિશ્વને નવી રાહ ચીંધી રહ્યું છે. આ મોડલ દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજીના બદલાતા પ્રવાહમાં શ્રમિકોને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકાય છે.

ડેનમાર્કનું આ મોડલ મુખ્યત્વે ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે: લવચીક લેબર માર્કેટ (Flexibility), મજબૂત સામાજિક સુરક્ષા (Security) અને સક્રિય લેબર માર્કેટ પોલિસી. ડેનમાર્કમાં નોકરીદાતાઓ માટે કર્મચારીઓને છૂટા કરવા સરળ છે, પરંતુ તેની સામે બેરોજગાર થયેલા લોકોને સરકાર તરફથી ઉચ્ચ સ્તરની આર્થિક સુરક્ષા અને ફરીથી નોકરી મેળવવા માટે તાલીમ આપવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાને કારણે ત્યાંના લોકોમાં એઆઈ જેવી ટેકનોલોજીથી નોકરી ગુમાવવાનો ડર ઓછો છે, કારણ કે તેઓ જાણે છે કે નવી તકો માટે તેમને તૈયાર કરવામાં આવશે.

ભારત માટે આ મોડલ અત્યંત પ્રસ્તુત છે કારણ કે ભારત હાલમાં આર્થિક પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ડેનમાર્કમાં શ્રમિકો નવી ટેકનોલોજીનો વિરોધ કરવાને બદલે તેને સ્વીકારે છે કારણ કે તેમને આર્થિક સુરક્ષાની ખાતરી છે. ભારતે પણ એઆઈના કારણે જે ક્ષેત્રોમાં ફેરફાર આવવાનો છે, ત્યાં કામ કરતા કર્મચારીઓને નવા કૌશલ્યો (Reskilling) શીખવવા માટે મોટા પાયે રોકાણ કરવાની જરૂર છે. જો સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે મળીને કામ કરે તો એઆઈ રોજગાર છીનવવાને બદલે નવી કુશળતા માટેનું માધ્યમ બની શકે છે.

નિષ્ણાતોના મતે, ડેનમાર્ક મોડલ ભારત માટે બેઠું લાગુ કરવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો ચોક્કસપણે અપનાવી શકાય છે. ભારતમાં સામાજિક સુરક્ષાનું માળખું હજુ પણ મર્યાદિત છે, જેને વધુ વ્યાપક બનાવવું પડશે. એઆઈના આગમન સાથે જે નોકરીઓ નાશ પામશે તેની સામે અનેક નવી અને અદ્યતન નોકરીઓ પણ પેદા થશે. જો શ્રમિકોને આધુનિક જરૂરિયાતો મુજબ તાલીમ આપવામાં આવે તો તેઓ ટેકનોલોજી સામે ટકી શકશે.

ડેનમાર્કમાં શિક્ષણ અને વ્યવસાયિક તાલીમ વચ્ચે સીધો સંબંધ છે. ત્યાં આજીવન શિક્ષણ (Lifelong Learning) પર ભાર મૂકવામાં આવે છે, જે એઆઈના યુગમાં અનિવાર્ય છે. ભારતની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ પણ ઉદ્યોગોની બદલાતી જરૂરિયાતો મુજબ અભ્યાસક્રમોમાં સુધારો કરવો પડશે. પીએમ મોદીના 'સ્કિલ ઈન્ડિયા' અભિયાનને એઆઈ અને ફ્યુચર ટેકનોલોજી સાથે જોડીને ડેનિશ મોડલ જેવી સફળતા મેળવી શકાય છે.

અંતે, એઆઈ એ માનવતા માટે ખતરો નથી પણ એક સહયોગી સાધન છે, જો તેની સાથે અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા કેળવવામાં આવે. ડેનમાર્કનું ઉદાહરણ સાબિત કરે છે કે યોગ્ય નીતિઓ અને સામાજિક સુરક્ષાની ખાતરી હોય તો ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તનથી ડરવાની જરૂર નથી. ભારત જો તેના વિશાળ યુવા ધનને એઆઈ સજ્જ બનાવશે, તો આગામી દાયકાઓમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનું વર્ચસ્વ વધુ મજબૂત બનશે.