નવી દિલ્હી, તા.02: હાલમાં ભારતીય અર્થતંત્ર એક કટોકટીના સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં બ્લૂમબર્ગના અહેવાલે દેશના આર્થિક વર્તુળોમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ પોતાના ભંડારમાંથી અંદાજે $12 બિલિયન (રૂ. 1.20 લાખ કરોડથી વધુ) મૂલ્યનું સોનું વેચી દીધું છે. આ સમાચાર બાદ દેશના નાણાકીય નિષ્ણાતો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ આ પગલાં પાછળના કારણો અને તેની અસરો અંગે ચિંતિત છે.
શા માટે સોનું વેચવાની જરૂર પડી?
અર્થશાસ્ત્રી અભિષેક ગુપ્તાના મતે, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ મચી છે. ભારત ક્રૂડ ઓઇલનો વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો આયાતકાર દેશ હોવાથી, તેલના વધતા ભાવની સીધી અસર દેશની તિજોરી પર પડી રહી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતાને કારણે તેલ આયાતનું બિલ અનેકગણું વધી ગયું છે. રૂપિયો સતત નબળો પડી રહ્યો હોવાથી ચલણના અવમૂલ્યનને રોકવા અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) જાળવી રાખવા માટે RBI એ આ આકરો નિર્ણય લેવો પડ્યો હોવાનું મનાઈ રહ્યું છે.
ગણિત શું કહે છે?
માર્ચ 2026 ના અંત સુધીમાં, RBI પાસે લગભગ 880.52 મેટ્રિક ટન સોનાનો ભંડાર હતો. જો $12 બિલિયનનું સોનું વેચવામાં આવ્યું હોય, તો વજનની દ્રષ્ટિએ તે આશરે 83 ટન જેટલું થાય છે. આ વેચાણ બાદ RBI નો સોનાનો ભંડાર ઘટીને 797.50 મેટ્રિક ટન રહેવાની સંભાવના છે. આ વેચાણમાંથી મળેલી રકમનો ઉપયોગ ડોલર જેવી વિદેશી ચલણની સંપત્તિ ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો છે, જેથી રૂપિયાને વૈશ્વિક બજારમાં સ્થિર કરી શકાય.
સામાન્ય નાગરિકો પર શું અસર પડશે?
RBI ના આ પગલાંની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડી શકે છે. રૂપિયાને સ્થિર કરવા માટે રેપો રેટમાં વધારો કરવાની શક્યતા છે, જેનો અર્થ છે કે બેંકમાંથી લેવામાં આવતી હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોન વધુ મોંઘી થઈ શકે છે. બીજી તરફ, ભારત જે રીતે તેલ અને અન્ય આયાત માટે ડોલર પર નિર્ભર છે, તે જોતાં વિદેશી મુદ્રા ભંડારને મજબૂત રાખવો એ અર્થતંત્રની વર્તમાન જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
નિષ્ણાતોનું મંતવ્ય
જોકે આ પગલાં ટીકાઓનો વિષય બન્યા છે, પરંતુ કેટલાક નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા પાસે અત્યારે રૂપિયાને બચાવવા માટે આ સિવાયના વિકલ્પો મર્યાદિત છે. જ્યારે રૂપિયો તેની ઐતિહાસિક નીચી સપાટી (રૂ. 95.17) ની આસપાસ ટ્રેડ કરી રહ્યો હોય, ત્યારે દેશની સંપત્તિનું વ્યવસ્થાપન કરવું એ સૌથી મોટો પડકાર છે.
આ ઘટનાક્રમ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક લાલબત્તી સમાન છે. આગામી દિવસોમાં આર્થિક મોરચે કેવા બદલાવ આવશે તે જોવું રહ્યું, પરંતુ અત્યારે તો દરેક ભારતીયની નજર દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર અને મોંઘવારીના આંકડા પર ટકેલી છે.