પલક્કડ: કેરળના પલક્કડ જિલ્લાના કરાકુરુસ્સી ગામમાં એક ખેડૂત જ્યારે પોતાની જમીન ખેડી રહ્યો હતો, ત્યારે તેને જમીનની નીચેથી પથ્થર કે મૂળ જેવી આકૃતિઓ મળી આવી હતી. સ્થાનિક લોકો તેને 'નીલામંગા' અથવા 'અર્થ મેંગો' તરીકે ઓળખે છે. પ્રથમ દ્રષ્ટિએ કેરી જેવો આકાર ધરાવતી આ વસ્તુ વાસ્તવમાં કોઈ ફળ નથી, પરંતુ એક દુર્લભ ફૂગ (ફંગસ) છે, જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં 'સ્ક્લેરોટિયમ સ્ટિપિટેટમ' (Sclerotium stipitatum) કહેવામાં આવે છે.
આ ફૂગની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે તે જમીનની અંદર ઊંડે વિકસે છે અને સામાન્ય મશરૂમની જેમ જમીનની ઉપર જોવા મળતી નથી. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ, આ ફૂગ મોટાભાગે એવા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે જ્યાં ઉધઈ (Termites) નું પ્રમાણ વધારે હોય. ઉધઈ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ભૂગર્ભ ઇકોસિસ્ટમ આ ફૂગના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે તેવું મનાય છે. કેરળના કેટલાક ભાગોમાં તેને 'ચિત્તલકિઝહંગુ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
સ્થાનિક આદિવાસીઓ અને વડીલો સદીઓથી આ 'નીલામંગા'નો ઉપયોગ પરંપરાગત ઔષધિ તરીકે કરતા આવ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તે ઉધરસ, શરદી, પેટની તકલીફો અને કાનના દુખાવામાં રામબાણ ઈલાજ છે. જોકે, વૈજ્ઞાનિકો અત્યારે તેના ઔષધીય ગુણો પર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. અનેક એન્ટિબાયોટિક દવાઓ ફૂગ પરના સંશોધનમાંથી જ બની છે, તેથી આ 'અર્થ મેંગો' ભવિષ્યમાં નવી દવાઓ માટે આધાર બની શકે છે.
નિષ્ણાતો ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે આબોહવા પરિવર્તન અને ખેતીમાં રસાયણોના વધતા ઉપયોગને કારણે આવી દુર્લભ પ્રજાતિઓ લુપ્ત થઈ શકે છે. પક્ષીઓ અને પ્રાણીઓની સરખામણીએ જમીનની નીચે રહેલી આ ફૂગની દુનિયા વિશે આપણી પાસે બહુ ઓછી માહિતી ઉપલબ્ધ છે. પલક્કડમાં મળેલી આ ૨૦ જેટલી ફૂગની આકૃતિઓ હવે વિજ્ઞાન જગત માટે અભ્યાસનો નવો વિષય બની છે.