તા. ૧૦ સપ્ટેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૨ શ્રાવણ વદ – ૧૪ ગુરૂવાર
પંજાબથી યુપી - બિહાર સુધી દુષ્કાળઃ દક્ષિણમાં વધ્યો વરસાદ
હવામાન ખાતાનો ચોંકાવનારો અભ્યાસઃ ૭૦ વર્ષમાં ૭ ટકા બદલાયું: ભારતનું હવામાન : હાલ દેશમાં ભીષણ ગરમી - ઠંડી અને વરસાદ ત્રણેય ઋતુ ઉત્તર ભારત પહેલા કરતા વધુ ગરમ અને શુષ્ક
નવી દિલ્હી તા.૨૪: કમસામી વરસાદ, ગરમી અને ઠંડી... આ નવી હવામાનની સ્ટોરી બની ગઇ છે. તાજેતરના ચોમાસાની વિદાય પછી, સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં અચાનક ભારે વરસાદ અને પછી ઠંડીમાં વધારો થયો. તીવ્ર ગરમીનું મોજું પણ કોઈ રહસ્ય નથી. સમગ્ર ભારતમાં હવામાન ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. હવામાન વિભાગે આ બદલાતા હવામાન વલણ પર એક નવો અભ્યાસ હાથ ધર્યો છે. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે છેલ્લા ૭૦ વર્ષોમાં, ઉત્તર ભારત પહેલા કરતા વધુ ગરમ અને સૂકું બન્યું છે, જ્યારે દક્ષિણ ભારતના ઘણા ભાગોમાં વરસાદમાં વધારો થયો છે. આ ફેરફાર ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને ગંગાના મેદાનો પર સૌથી વધુ અસર કરી શકે છે.
આ અભ્યાસ મૌસમ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો હતો. આ અભ્યાસનું શીર્ષક ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં આબોહવા પરિવર્તન છે. IMD પુણેના વૈજ્ઞાનિક અને અભ્યાસના મુખ્ય લેખક અનન્યા કર્માકરે જણાવ્યું હતું કે ૧૯૫૧ થી ૨૦૨૦ સુધીના આબોહવા નકશાઓની તુલના કરતા, ઉત્તર ભારતમાં સૌથી મોટા ફેરફારો જોવા મળ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, ૧૯૫૧-૧૯૮૦ અને ૧૯૯૧-૨૦૨૦ વચ્ચેના હવામાન ડેટાની સરખામણીમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારતના કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારનો આશરે ૭ ટકા ભાગ તેની અગાઉની આબોહવા શ્રેણીમાંથી ગરમ અને સૂકા શ્રેણીમાં બદલાઈ ગયો છે.
ગરમ અને સૂકા વિસ્તારો જે અગાઉ મુખ્યત્વે રાજસ્થાન અને પﾍમિ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી મર્યાદિત હતા તે હવે પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં વિસ્તરી રહ્યા છે. શુષ્ક વાતાવરણ પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર સુધી પહોંચે છે
અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે શુષ્ક મેદાન-ગરમ આબોહવા ક્ષેત્ર સતત પૂર્વ તરફ વિસ્તર્યું છે. પહેલા પﾍમિ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી મર્યાદિત હતું, તે હવે પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ સુધી પહોંચી ગયું છે. આનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં ફળદ્રુપ ગંગાના મેદાનોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા, ખેતી અને ભૂગર્ભજળ પર દબાણ વધી શકે છે.ગરમ અને ઓછા વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં વધારો ૧૯૫૧ થી ૧૯૮૦ની વચ્ચે, ભારતનો આશરે ૨૫ ટકા ભાગ ગરમ અને ઓછા વરસાદવાળા ક્ષેત્રોમાં આવ્યો. ૧૯૯૧ થી ૨૦૨૦ ની વચ્ચે, આ આંકડો વધીને આશરે ૩૩ ટકા થયો. દરમિયાન, ગરમ ઉનાળો અને પ્રમાણમાં ઠંડા શિયાળાવાળા વિસ્તારોમાં સતત ઘટાડો થયો છે.
રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ઉત્તર ભારતમાં બદલાતી આબોહવા ચોખાના વાવેતર પર સૌથી વધુ અસર કરી શકે છે. ચોમાસાની પેટર્ન બદલાઈ રહી છે, સિચાઈની માંગ વધી રહી છે. ખેડૂતોને પાણી-કાર્યક્ષમ પાક તરફ વળવું પડી શકે છે. તેમને વાવણી અને લણણીના સમયને પણ સમાયોજિત કરવો પડી શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ભવિષ્યમાં કૃષિ કેલેન્ડરમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
જ્યારે ઉત્તર ભારત સૂકું બન્યું છે, ત્યારે દક્ષિણ ભારતના ઘણા ભાગોમાં વરસાદમાં વધારો થયો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, દ્વીપકલ્પીય ભારતનો આશરે ૧૫ ટકા ભાગ, જે અગાઉ ગરમ અને સૂકા શ્રેણીમાં આવતો હતો, હવે વધુ વરસાદ સાથે ઉષ્ણકટિબંધીય સવાના પ્રદેશમાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યો છે. આ હરિયાળી અને ભેજમાં વધારો દર્શાવે છે.
રિપોર્ટમાં આ પરિવર્તનને પેસિફિક મહાસાગરમાં આબોહવા પ્રવૃત્તિ સાથે પણ જોડવામાં આવ્યું છે. સંશોધકોના મતે, પેસિફિક વિક્ટોરિયા મોડ નામની સમુદ્રી પેટર્ન ચોમાસાને પ્રભાવિત કરે છે. જ્યારે તેનો સકારાત્મક તબક્કો સક્રિય હોય છે, ત્યારે ઉત્તર-પﾍમિ અને મધ્ય ભારતમાં ચોમાસાનો વરસાદ ઘટી શકે છે, જેનાથી દુષ્કાળની સ્થિતિનું જોખમ વધી શકે છે.
(10:51 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
