નવી દિલ્‍હી તા.૩: દેશમાં બાળ લગ્ન અને કિશોરાવસ્‍થામાં માતૃત્‍વમાં ઘટાડો થયો છે. રાષ્ટ્રીય પરિવાર સ્‍વાસ્‍થ્‍ય સર્વેક્ષણના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, પહેલા કરતાં ૧૮ વર્ષની ઉંમર પહેલા ઓછી છોકરીઓના લગ્ન થઈ રહ્યા છે. જોકે, ગામડાઓમાં આ સમસ્‍યા એક મોટો પડકાર છે.

સર્વેક્ષણ મુજબ, ૨૦ થી ૨૪ વર્ષની ૨૦.૧% મહિલાઓના લગ્ન ૧૮ વર્ષની ઉંમર પહેલા થયા હતા. અગાઉના સર્વેક્ષણમાં આ આંકડો ૨૩.૩% હતો. આનો અર્થ બાળ લગ્નોમાં ઘટાડો થયો છે. છોકરાઓના કિસ્‍સામાં પણ સુધારો જોવા મળ્‍યો છે. ૨૫ થી ૨૯ વર્ષની વયના ૧૫.૯ ટકા પુરુષોના લગ્ન ૨૧ વર્ષની ઉંમર પહેલા થયા હતા, જે અગાઉના સર્વેમાં ૧૭.૭ ટકા હતા.ુ

શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારો વચ્‍ચે નોંધપાત્ર તફાવત દેખાય છે. શહેરોમાં, ૧૧.૪ ટકા છોકરીઓના લગ્ન ૧૮ વર્ષની ઉંમર પહેલા થયા હતા, જ્‍યારે ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૨૩.૩ ટકા છે. આનો અર્થ એ થયો કે પાંચમાંથી એક કરતાં વધુ ગ્રામીણ મહિલાઓ નાની ઉંમરે લગ્ન કરી રહી છે. માતૃત્‍વની ઉંમરમાં પણ આવું જ ચિત્ર બહાર આવ્‍યું હતું. સર્વે દરમિયાન ૧૫ થી ૧૯ વર્ષની ૬.૭ ટકા છોકરીઓ પહેલાથી જ ગર્ભવતી અથવા ગર્ભવતી હતી. શહેરોમાં આ આંકડો ૩.૪ ટકા હતો, જે ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૭.૯ ટકા હતો.

સર્વેક્ષણ મુજબ, દેશમાં ષીઓ માટે સરેરાશ પ્રજનન દર (ફર્ટિલિટી રેટ) ૨.૦ પર રહે છે. શહેરોમાં તે ૧.૬ છે, જ્‍યારે ગામડાઓમાં તે ૨.૧ છે. આનો અર્થ એ છે કે શહેરોમાં પરિવારનું કદ ઘટી રહ્યું છે, જ્‍યારે ગામડાઓમાં, પ્રમાણમાં વધુ બાળકોનો જન્‍મ થઈ રહ્યો છે.

નિષ્‍ણાતો માને છે કે શિક્ષણ, જાગૃતિ અને છોકરીઓ માટે શાળા અને કોલેજમાં પ્રવેશ વધવાથી લગ્નની ઉંમર વધી રહી છે. આમ છતાં, ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં બાળ લગ્ન અને કિશોરવયના માતૃત્‍વને રોકવા માટે હજુ પણ વધુ કાર્યની જરૂર છે.

૧૮ વર્ષની ઉંમર પહેલા છોકરીઓના લગ્નઃ ૨૩.૩% થી ઘટીને ૨૦.૧%

૨૧ વર્ષની ઉંમર પહેલા છોકરાઓના લગ્નઃ ૧૭.૭% થી ઘટીને ૧૫.૯%

કિશોરવયમાં માતા બનતી છોકરીઓઃ ૬.૮% થી ઘટીને ૬.૭%

શહેરોમાં ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લગ્નઃ ૧૧.૪%

ગામડાઓમાં ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લગ્નઃ ૨૩.૩%

પ્રજનન દરઃ પ્રતિસ્ત્રી ૨.૦ બાળકો

શહેરોમાં પ્રજનન દરઃ ૧.૬, ગામડાઓમાં: ૨.૧