જયપુર, તા. 14: રાજસ્થાની લોક સંગીત અને સંસ્કૃતિને ઘરે-ઘરે પહોંચાડનાર મશહૂર સંગીતકાર, અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ અને 'વીણા મ્યુઝિક' (વીણા કેસેટ્સ) ના સ્થાપક કેસરી ચંદ માલુનું સોમવારે મોડી રાત્રે હૃદયરોગના તીવ્ર હુમલાને કારણે અવસાન થયું છે. 80 વર્ષની વયે તેમણે અંતિમ શ્વાસ લેતા જ આખાય રાજસ્થાની સંગીત જગત સહિત કલાપ્રેમીઓમાં ઊંડા શોકની લહેર ફરી વળી છે. તેમના જવાથી સંગીત ક્ષેત્રે ક્યારેય ન પુરાય તેવી મોટી ખોટ પડી છે.
લોક સંગીતના ભગીરથ અને નવા કલાકારોના મસીહા
ચુરુ જિલ્લાના સુજાનગઢમાં જન્મેલા કેસરી ચંદ માલુએ પોતાનું સમગ્ર જીવન રાજસ્થાની ભાષા, લોક સંગીત અને સ્થાનિક કલાકારોના ઉત્થાન માટે સમર્પિત કરી દીધું હતું. 'વીણા કેસેટ્સ'ના માધ્યમથી તેમણે નામશેષ થવાના આરે ઉભેલા 5,000 થી વધુ પરંપરાગત રાજસ્થાની લોકગીતોનું રેકોર્ડિંગ કરી તેનું જતન કર્યું હતું. તેમણે 'ઘૂમર', 'ચીરમી' અને 'કાંગ્સિયો' જેવા એવરગ્રીન સુપરહિટ મ્યુઝિક આલ્બમ્સ દ્વારા કેટલાય નવોદિત કલાકારોને પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડી સ્ટાર બનાવ્યા હતા.
લોકસેવા અને ભાષા આંદોલનમાં સક્રિય યોગદાન
તેઓ માત્ર સંગીતના શોખીન નહોતા, પરંતુ સંવેદનશીલ ઉદારવાદી પણ હતા. વર્ષ 1987ના ભયંકર દુષ્કાળ દરમિયાન પીડિતોની મદદ માટે તેમણે જયપુરમાં ભવ્ય 'લતા મંગેશકર નાઇટ'નું આયોજન કર્યું હતું અને તેમાંથી આશરે ₹1 કરોડ જેટલું માતબર ભંડોળ એકત્ર કરી રાહત કામો માટે દાન કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં રાજસ્થાની ભાષાને માન્યતા અપાવવા માટે ચાલેલા જન-આંદોલનમાં પણ તેઓ મોખરે રહ્યા હતા.
કલા, સંસ્કૃતિ અને સમાજ સેવાના આ જ અનન્ય પ્રદાન બદલ તેમને રાજસ્થાન સરકાર દ્વારા સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'રાજસ્થાન રત્ન' પુરસ્કારથી પણ નવાજવામાં આવ્યા હતા. આજે તેમના જવાથી એક યુગનો અંત આવ્યો છે, પરંતુ તેમના દ્વારા સચવાયેલા ગીતો સદાય અમર રહેશે.