નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક સ્તરે અવારનવાર સર્જાતી યુદ્ધની સ્થિતિ, મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં અસ્થિરતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના સપ્લાયમાં આવતા અવરોધો વચ્ચે ભારતે પોતાની ઉર્જા સુરક્ષાને લોખંડી બનાવવા માટે માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે આયાત પર નિર્ભર છે, તેથી કોઈપણ અણધારી આફત સામે દેશ થંભી ન જાય તે માટે ભારતે જમીનની અંદર ઊંડે સેંકડો ફૂટ નીચે રહસ્યમય ભૂગર્ભ ગુફાઓ (Underground Rock Caverns) માં લાખો ટન ક્રૂડ ઓઇલનો વ્યૂહાત્મક ભંડાર છુપાવીને રાખ્યો છે. દેશ અત્યારે આ અનામત સુવિધાઓનો સેકન્ડ ફેઝ હેઠળ સતત વિસ્તાર પણ કરી રહ્યો છે.

૧. વિશાખાપટ્ટનમ (આંધ્રપ્રદેશ): દેશનું પ્રથમ ઉર્જા કવચ

ભારતની સૌપ્રથમ વ્યૂહાત્મક તેલ સંગ્રહ સુવિધા આંધ્રપ્રદેશના દરિયાકાંઠાના શહેર વિશાખાપટ્ટનમમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. પૂર્વ કિનારે પહાડોની નીચે આવેલી આ વિશાળ ભૂગર્ભ ગુફા આશરે ૧.૩૩ મિલિયન મેટ્રિક ટન (MMT) ક્રૂડ ઓઇલ સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સુવિધાને બે મુખ્ય આંતરિક વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવી છે, જેમાંથી એક વિભાગ દેશના ઈમરજન્સી તેલ ભંડાર માટે અનામત છે, જ્યારે બીજો વિભાગ હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) ની રોજિંદી ઓપરેશનલ કામગીરી માટે વપરાય છે.

૨. મેંગલુરુ (કર્ણાટક): આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીનું કેન્દ્ર

કર્ણાટકના દરિયાકાંઠાના શહેર મેંગલુરુમાં સ્થિત આ અદભુત ભૂગર્ભ તેલ ભંડાર ૧.૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઇલ સ્ટોર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સુવિધા વૈશ્વિક રાજદ્વારી સંબંધો માટે પણ ખૂબ જાણીતી છે. ભારતના યુએઈ (UAE) સાથેના મજબૂત સંબંધોના કારણે અબુ ધાબી નેશનલ ઓઇલ કંપની (ADNOC) પણ પોતાના તેલનો મોટો જથ્થો આ ગુફામાં સંગ્રહિત કરે છે. આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી કટોકટીના સમયે ભારત માટે લાઈફ-લાઈન સાબિત થશે.

૩. પાદુર (કર્ણાટક): પ્રથમ તબક્કાનો સૌથી મોટો મહા-ભંડાર

કર્ણાટકના જ પાદુર વિસ્તારમાં આવેલું આ તેલ સંગ્રહ કેન્દ્ર ભારતના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) ના પ્રથમ તબક્કાની સૌથી મોટી અને આધુનિક સુવિધા છે. આ ભૂગર્ભ કેન્દ્રની અંદર ચાર અલગ-અલગ વિશાળ કમ્પાર્ટમેન્ટ (વિભાગો) બનાવવામાં આવ્યા છે. આ દરેક સિંગલ કમ્પાર્ટમેન્ટની ક્ષમતા ૦.૬૨૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન છે, એટલે કે સમગ્ર પાદુર પ્લાન્ટમાં અંદાજે ૨.૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન જેટલો જંગી ઓઇલ સ્ટોક સુરક્ષિત રાખી શકાય છે.

૪. ચાંડીખોલ (ઓડિશા): ભવિષ્યનો નવો સુપર પ્લાન્ટ

ઓડિશાના ચાંડીખોલમાં ભારત સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવી રહેલી આ તદ્દન નવી તેલ સંગ્રહ સુવિધા દેશના ઉર્જા નકશાને બદલી નાખશે. આ નવો ભંડાર એટલો વિશાળ ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યો છે કે તેમાં એકલા જ આશરે ૪ મિલિયન મેટ્રિક ટન (MMT) ક્રૂડ ઓઇલ સ્ટોર કરી શકાશે. આ આગામી કેન્દ્ર કાર્યરત થતાં જ ભારત કોઈપણ ગ્લોબલ ઓઇલ સપ્લાય કટ અથવા યુદ્ધના મોરચે મહિનાઓ સુધી અવિરત અને સસ્તું ઈંધણ મેળવી શકવા સક્ષમ બનશે.