વોશિંગ્ટન : અમેરિકાના પેટ્રોલ પંપની એક વાયરલ થયેલી તસ્વીરમાં પેટ્રોલમાં “૧૦ ટકા સુધી ઇથેનોલ” લખેલું જોવા મળ્યા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા તેજ બની છે. અમેરિકી સરકારના ઊર્જા વિભાગ અને ઊર્જા માહિતી તંત્રની સત્તાવાર વિગતો અનુસાર અમેરિકામાં વેચાતા ૯૮ ટકાથી વધુ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ હોય છે અને સૌથી સામાન્ય મિશ્રણ ૧૦ ટકા ઇથેનોલ તથા ૯૦ ટકા ગેસોલિન - પેટ્રોલનું છે. તસ્વીરમાં દેખાતા ૮૫, ૮૮ અને ૯૧ આંકડા ઇથેનોલની ટકાવારી નહીં, પણ પેટ્રોલના ઓક્ટેન રેટિંગ છે.

ભારતમાં પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણને લઈને ચાલી રહેલી ભારે ચર્ચા વચ્ચે અમેરિકાના એક પેટ્રોલ પંપની તસ્વીર સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ છે. તસ્વીરમાં અમેરિકાની જાણીતી કંપનીના પંપ પર અનલેડેડ, પ્લસ અને પ્રીમિયમ પેટ્રોલની સામે “૧૦ ટકા સુધી ઇથેનોલ”નો ઉલ્લેખ સ્પષ્ટ દેખાય છે. અમેરિકી સત્તાવાર દસ્તાવેજોની તપાસ કરતાં તસ્વીર સાથે કરવામાં આવતો દાવો મોટા ભાગે સાચો હોવાનું સામે આવ્યું છે.

અમેરિકાના ઊર્જા વિભાગ હેઠળના વૈકલ્પિક ઇંધણ માહિતી કેન્દ્રના જણાવ્યા પ્રમાણે અમેરિકામાં વેચાતા ૯૮ ટકાથી વધુ ગેસોલિનમાં ઇથેનોલ ઉમેરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ત્યાં ૧૦ ટકા ઇથેનોલ અને ૯૦ ટકા ગેસોલિન - પેટ્રોલનું મિશ્રણ સૌથી વધુ વપરાય છે. આ મિશ્રણને અમેરિકામાં વ્યાપક સ્તરે પરંપરાગત પેટ્રોલ વાહનો માટે માન્યતા આપવામાં આવી છે.

અમેરિકાની ઊર્જા માહિતી પ્રશાસનની તાજેતરની સત્તાવાર માહિતી પણ કહે છે કે દેશમાં વેચાતું લગભગ તમામ મોટર ગેસોલિન લગભગ ૧૦ ટકા ઇથેનોલ ધરાવે છે. અમેરિકી પેટ્રોલ પંપો પર ઇથેનોલનું મહત્તમ પ્રમાણ દર્શાવતા લેબલ લગાવવામાં આવે છે. ૧૦ ટકા ઇથેનોલ અને ૯૦ ટકા પેટ્રોલનું મિશ્રણ ત્યાં સૌથી સામાન્ય છે.

અમેરિકાની પર્યાવરણ સુરક્ષા એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર પેટ્રોલમાં ૧૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણનો ઉપયોગ ૧૯૭૮થી કાયદાકીય મંજૂરી હેઠળ ચાલી રહ્યો છે અને આજે અમેરિકામાં લગભગ તમામ ગેસોલિનમાં આ પ્રકારનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. માર્ચ ૨૦૨૬માં પણ અમેરિકી સરકારે દેશભરમાં ૧૦ ટકા ઇથેનોલવાળું પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ રહે તે માટેની વ્યવસ્થા અંગે સત્તાવાર જાહેરાત કરી હતી.

વાયરલ તસ્વીર અંગે એક મહત્વની સ્પષ્ટતા પણ જરૂરી છે. પંપ પર મોટા અક્ષરે દેખાતા ૮૫, ૮૮ અને ૯૧ આંકડા ઇથેનોલની ટકાવારી નથી. આ પેટ્રોલના જુદા જુદા ગ્રેડનું ઓક્ટેન રેટિંગ દર્શાવે છે. તસ્વીરમાં દરેક ગ્રેડની ઉપર અલગથી “૧૦ ટકા સુધી ઇથેનોલ” લખેલું છે. 

સિન્ક્લેરના સત્તાવાર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પણ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ઉમેરવાથી ઓક્ટેન વધારવા અને બળતણના દહનના ગુણધર્મોમાં ફેરફાર થતો હોવાનું સમજાવવામાં આવ્યું છે. કંપની પોતાના પેટ્રોલના વિવિધ ગ્રેડ અને એન્જિન-સફાઈ માટેનાં ઉમેરણો અંગે પણ માહિતી આપે છે.

અમેરિકામાં માત્ર ૧૦ ટકા મિશ્રણ જ ઉપલબ્ધ છે એવું પણ નથી. ત્યાં ૧૫ ટકા ઇથેનોલવાળું પેટ્રોલ પણ ચોક્કસ વાહનો માટે મંજૂર છે, જ્યારે વધુ ઇથેનોલ ધરાવતું ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ખાસ પ્રકારનાં વાહનોમાં વપરાય છે. અમેરિકી સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે ૧૦ ટકા ઇથેનોલવાળું પેટ્રોલ લગભગ દરેક ઇંધણ સ્ટેશને ઉપલબ્ધ છે.

સોશિયલ મીડિયા પર પણ છેલ્લા કેટલાક સમયમાં ભારતના ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણની ચર્ચા સાથે અમેરિકાના ૧૦ ટકા ઇથેનોલવાળા પેટ્રોલના ઉદાહરણો મોટા પ્રમાણમાં વહેતા થયા છે. અમેરિકામાં ૧૦ ટકા મિશ્રણ લાંબા સમયથી પ્રમાણભૂત બળતણ તરીકે વપરાય છે તેવી વાત અનેક પોસ્ટમાં કરવામાં આવી છે, જોકે સોશિયલ મીડિયાની પોસ્ટને બદલે અમેરિકી સરકારના સત્તાવાર આંકડાઓ આ દાવાની વધારે મજબૂત પુષ્ટિ કરે છે.

બીજી તરફ ભારતમાં સ્થિતિ હવે અલગ તબક્કે પહોંચી છે. કેન્દ્ર સરકારના જુલાઈ ૨૦૨૬ના સત્તાવાર દસ્તાવેજ મુજબ દેશમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ ૨૦૧૩-૧૪ના દોઢ ટકાથી પણ ઓછા સ્તરેથી વધીને ૨૦૨૫-૨૬માં ૨૦ ટકા સુધી પહોંચી ગયું છે. સરકારનું કહેવું છે કે દેશે ૨૦ ટકા મિશ્રણનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત સમય કરતાં પાંચ વર્ષ વહેલું હાંસલ કર્યું છે.

કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે એપ્રિલ ૨૦૨૬થી ભારતના સિક્સ્થ જનરેશનના તમામ નવા વાહનો માટે ૨૦ ટકા ઇથેનોલવાળા પેટ્રોલના ઉત્સર્જન ધોરણોનું પાલન ફરજિયાત બન્યું છે અને દેશવ્યાપી પેટ્રોલ પુરવઠો ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણ તરફ લઈ જવાયો છે. સરકારે વાહન ઉત્પાદકો, સંશોધન સંસ્થાઓ અને પરીક્ષણ એજન્સીઓ સાથે લાંબા સમયના પરીક્ષણો બાદ આ અમલ કરવામાં આવ્યો હોવાનું કહ્યું છે.

ભારતના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સોશિયલ મીડિયામાં ફરતા કેટલાક જૂના ફોટા અને વીડિયો અંગે પણ સાવચેતી રાખવા જણાવ્યું છે. મંત્રાલયે જૂન ૨૦૨૬માં કહ્યું હતું કે ઇથેનોલ મિશ્રણ અંગે જૂની તસ્વીરો અને ભ્રામક દાવાઓ ફરીથી ફેલાવવામાં આવી રહ્યા છે અને સત્તાવાર માહિતીના આધારે જ નિષ્કર્ષ કાઢવો જોઈએ.

આમ “અમેરિકાના લગભગ બધાં પેટ્રોલ પંપ પર ૧૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણવાળું પેટ્રોલ મળે છે” એવો દાવો મહદ અંશે સાચો છે. વધુ ચોક્કસ ભાષામાં કહીએ તો અમેરિકામાં વેચાતા ૯૮ ટકાથી વધુ પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ હોય છે અને ૧૦ ટકા ઇથેનોલવાળું મિશ્રણ ત્યાં સૌથી સામાન્ય છે. જોકે દરેક પંપના દરેક ગ્રેડમાં ચોક્કસ ૧૦ ટકા જ ઇથેનોલ હોય એવું કહેવું યોગ્ય નથી; ઘણા પંપ પર “૧૦ ટકા સુધી” એવો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવે છે.