જયપુર, તા.26: રાજસ્થાનનું પાટનગર અને 'પિંક સિટી' તરીકે ઓળખાતું જયપુર તેની ભવ્ય સંસ્કૃતિ, રજવાડી પરંપરા અને ઐતિહાસિક કિલ્લાઓ માટે દુનિયાભરના પ્રવાસીઓનું ફેવરિટ ડેસ્ટિનેશન છે. જયપુરના બજારની મધ્યમાં આવેલો 'હવા મહેલ' માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. બહારથી જોતા જ આંખો અંજાઈ જાય તેવી આ ગુલાબી પથ્થરોની ઇમારત પોતાનામાં જ કેટલાય આર્કિટેક્ચરલ રહસ્યો અને રસપ્રદ વાતો સમેટીને બેઠી છે, જે આજે પણ લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરી દે છે.
પાંચ માળનો મહેલ, પણ પગથિયાં ગાયબ!
હવા મહેલ વિશેની સૌથી અદભુત અને ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ પાંચ માળની ગગનચુંબી ઇમારતમાં ઉપર જવા માટે એક પણ સીડી (પગથિયાં) બનાવવામાં આવી નથી! હા, આ સાચું છે. જો તમારે હવા મહેલના ઉપરના માળ સુધી પહોંચવું હોય, તો સીડીના બદલે ખાસ પ્રકારના ઢાળવાળા રસ્તા એટલે કે 'રેમ્પ' (Ramp) બનાવવામાં આવ્યા છે, જેના પર ચાલીને ઉપર જઈ શકાય છે. તે જમાનામાં રાણીઓ અને શાહી સ્ત્રીઓના પોશાકોના વજનને કારણે સરળતાથી અવરજવર થઈ શકે તે માટે આ પ્રકારની સ્થાપત્ય શૈલી અપનાવવામાં આવી હતી.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના મુગટ આકારની બેનમૂન ડિઝાઈન
હવા મહેલનું બાંધકામ મહારાજા સવાઈ પ્રતાપ સિંહ દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના બહુ મોટા ભક્ત હતા. તેથી જ તેમણે આ મહેલની બાહ્ય ડિઝાઈન એવી રીતે કરાવી હતી કે જાણે સાક્ષાત્ ભગવાન કૃષ્ણનો રાજમુગટ હોય! આ સ્થાપત્ય ભારતીય રાજપૂત સ્થાપત્ય કલાનું સર્વોત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે.
953 બારીઓ અને નેચરલ એસી (Air Conditioner)ની કમાલ!
રાજસ્થાનમાં ઉનાળાની ઋતુમાં તાપમાન 45 ડિગ્રીને પાર પહોંચી જાય છે અને અસહ્ય ગરમી પડે છે. આટલી આકરી ગરમી હોવા છતાં હવા મહેલની અંદરનો ભાગ હંમેશા કુદરતી રીતે જ એસી જેવો ઠંડોગાર રહે છે. તેની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ આ મહેલની દીવાલો પર બનેલી નાની-મોટી 953 જાળીદાર બારીઓ છે, જેને 'ઝરોખા' કહેવામાં આવે છે. આ બારીઓમાંથી પવન એવી રીતે ફિલ્ટર થઈને પ્રવેશે છે કે અંદર વેન્ટિલેશન જળવાઈ રહે છે અને ઉનાળામાં પણ ઠંડકનો અહેસાસ થાય છે.
મુખ્ય રસ્તા પર કોઈ એન્ટ્રી ગેટ જ નથી!
જો તમે હવા મહેલને બહાર રસ્તા પરથી જુઓ, તો તે એક વિશાળ મંડપ જેવો દેખાશે, પરંતુ નવાઈની વાત એ છે કે આટલી મોટી ઇમારત હોવા છતાં આગળની તરફ કોઈ મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર (મેઈન ગેટ) નથી. પ્રવાસીઓએ આ મહેલમાં પ્રવેશ કરવા માટે પાછળની બાજુએ આવેલા 'સિટી પેલેસ' તરફથી જવું પડે છે.
નામ પાછળનું રોચક કારણ
ઇતિહાસકારોના મતે, આ મહેલનું નામ 'હવા મહેલ' કોઈ અંધાધૂંધ રીતે નથી રાખવામાં આવ્યું. વાસ્તવમાં આ પાંચ માળની ઇમારતના પાંચમા માળને પ્રાચીન સમયમાં 'પવન મંદિર' તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. પવનનો પર્યાયવાચી શબ્દ 'હવા' હોવાને કારણે, કાળક્રમે આ આખી ઇમારતનું નામ જ 'હવા મહેલ' તરીકે જગપ્રસિદ્ધ થઈ ગયું.