તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
દેશમાં વીજળી સંકટનો ભયઃ જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં ૧૨%નો ઘટાડો
અલ નિનો અને નબળા ચોમાસાને કારણે જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં ઘટાડોઃ ભારતમાં વીજળીની માંગ વધુઃ જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં ઘટાડાને કારણે ગ્રીડને વીજળી પુરવઠામાં ઘટાડો : ખેડૂતો સિંચાઈ માટે વીજળી પર વધુ આધાર રાખી રહ્યા છે, જેના કારણે વીજળીની માંગમાં વધારો થયો છે
નવી દિલ્હી તા.૩: અલ નિનોના મજબૂત થવા અને નબળા ચોમાસાને કારણે ભારતની વીજળી વ્યવસ્થા પર દબાણ વધ્યું છે. જળાશયો અને નદીઓમાં પાણીના નીચા સ્તરને કારણે દેશના પહેલાથી જ તણાવગ્રસ્ત ગ્રીડને વીજળી પુરવઠો ઓછો થયો છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, આનાથી સતત ચોથા મહિને જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાની ધારણા છે.
ઊર્જા મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, ૨૯ ઓગસ્ટ સુધીમાં, જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સમાંથી વીજળીનું ઉત્પાદન ગયા વર્ષ કરતાં લગભગ ૧૨% ઓછું હતું. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ અહેવાલ આપ્યો છે કે ગયા મહિનાનો વરસાદ લાંબા ગાળાના સરેરાશ કરતાં ૧૬% કરતા વધુ ઓછો હતો. અલ નિનોના મજબૂત થવાથી શુષ્ક હવામાનમાં ફાળો આપ્યો હતો.
ચોમાસાની ઉણપને કારણે તાપમાનમાં વધારો થયો છે. ખેડૂતો સિચાઈ માટે વીજળી પર વધુ આધાર રાખી રહ્યા છે, જેના કારણે વીજળીની માંગમાં વધારો થયો છે. સાંજે પણ થોડો ઘટાડો જોવા મળે છે, જ્યારે સૌર ઉર્જા ઉત્પાદન ઘટે છે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં, જળવિદ્યુતની અછતને પહોંચી વળવા માટે, સરકારે વરસાદની ઋતુ દરમિયાન પણ કોલસા આધારિત મોટા પાવર પ્લાન્ટને કાર્યરત રાખવા માટે કટોકટીના નિયમો લંબાવવા પડ્યા હતા.
ભારતના ૧૨ વર્ષમાં સૌથી શુષ્ક જૂન મહિનામાં જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં ૨૧% નો તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ પછી આ સૌથી મોટો ઘટાડો હતો. જુલાઈમાં વરસાદમાં સુધારો થયો હતો, પરંતુ ઓગસ્ટમાં ફરી નબળો પડ્યો હતો.
વર્ષીય ઋતુના છેલ્લા મહિનામાં, જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન, સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ થવાની ધારણા છે. આ પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી શકે છે. અત્યાર સુધીની ૧૪% અછતને કારણે જમીનની ભેજ અને જળાશયના પાણીના સ્તરમાં ઘટાડો થયો છે.
આ વર્ષે હાઇડ્રોપાવરમાં ઘટાડો થવાનું એક કારણ એ છે કે ગયા વર્ષે (૨૦૨૫ માં), ભારે વરસાદને કારણે બંધોમાંથી નોંધપાત્ર વીજ ઉત્પાદન થયું હતું, જેનો અર્થ એ થયો કે પાયાનું સ્તર ઊંચું હતું. સરકાર બિન-અશ્મિભૂત વીજ ક્ષમતા વધારવા માટે હાઇડ્રોપાવરને મહત્વપૂર્ણ માને છે. જોકે, હવામાન-નિર્ભરતા અને બંધ બાંધકામ સાથે સંકળાયેલા પર્યાવરણીય અને સામાજિક પડકારોને કારણે તેનો વિકાસ ધીમો રહ્યો છે.
દેશની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં હાઇડ્રોપાવરનો હિસ્સો આશરે ૧૧% છે. છેલ્લા દાયકામાં ભારતની હાઇડ્રોપાવર ક્ષમતામાં લગભગ પાંચમા ભાગ (૨૦%)નો વધારો થયો છે. નવીનીકરણીય અને પરમાણુ ઉર્જા જેવા મુખ્ય સ્વચ્છ ઉર્જાસ્ત્રેતોમાં આ સૌથી ધીમી વૃદ્ધિ છે.
દેશની ૫૨ ગીગાવોટ ક્ષમતાનો મોટો હિસ્સો ૅનદીના પ્રવાહ પર આધારિતૅ છે. તે મોટા જળાશયો કરતાં નદીના કુદરતી પ્રવાહ પર આધાર રાખે છે. હિમાલયના પ્રોજેક્ટ્સ ઉનાળામાં બરફ પીગળવાથી લાભ મેળવે છે, જ્યારે અન્યત્ર બેસિન મોટાભાગે વરસાદ પર આધાર રાખે છે.
જુલાઈમાં થોડા સમય માટે વરસાદ ઓછો થયો હોવાથી ભારતનું હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન દબાણ હેઠળ છે. આના કારણે ગ્રીડને ઊંચી વીજળીની માંગ વચ્ચે ઓછા હાઇડ્રોપાવર સપ્લાયનું સંચાલન કરવાની ફરજ પડી છે
(9:58 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
