નવી દિલ્‍હી,તા.૬: યુદ્ધ કટોકટી અને દરિયાઈ માર્ગો પર વધતા જોખમોને કારણે ભારતમાં ખાતરના શિપમેન્‍ટના પરિવહનનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્‍યું છે કે વધેલા વીમા પ્રિમિયમ ખાતરનું પરિવહન કરતી શિપિગ કંપનીઓ પર દબાણ લાવી રહ્યા છે. આ પરિસ્‍થિતિને ઉકેલવા માટે, ભારતે શિપિગ ઇમરજન્‍સી ફંડ બનાવ્‍યું છે, જેના દ્વારા ખાતરનું પરિવહન કરતી શિપિગ કંપનીઓને વધેલા વીમા પ્રિમિયમ ચૂકવવામાં મદદ કરવામાં આવી રહી છે.

નાણામંત્રીના જણાવ્‍યા મુજબ, ભારત તેની ખાતરની જરૂરિયાતોના લગભગ ૮૦ ટકા વિદેશથી આયાત કરે છે. આમ છતાં, સરકાર ભારતીય ખેડૂતોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાતરના વધતા ભાવોના બોજથી બચાવવા માટે સબસિડી આપી રહી છે. કોવિડ-૧૯ રોગચાળા પછી સરકાર ખાતર સબસિડી પર સૌથી વધુ ખર્ચ કરી રહી છે.

નાણામંત્રીએ સમજાવ્‍યું કે યુરિયા અથવા ડીએપીના એક યુનિટની આયાત પર આશરે રૂ.૩,૦૦૦ ખર્ચ થાય છે, જ્‍યારે ખેડૂતો પાસેથી માત્ર રૂ.૩૦૦ વસૂલવામાં આવે છે. આમ, સરકાર પ્રતિ યુનિટ આશરે રૂ.૨,૭૦૦ ની સબસિડી આપે છે અને બાકીનો ખર્ચ ઉઠાવે છે.

નાણામંત્રીએ જણાવ્‍યું હતું કે છેલ્‍લા ૫૦-૬૦ વર્ષોમાં, ખાતરના વેપારે ઘણા દેશોની ખાદ્ય આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મહત્‍વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. પરિણામે, વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા મોટાભાગે ખાતરોના અવિરત પુરવઠા પર આધાર રાખે છે.

યુરિયા અને ફોસ્‍ફેટ માટે ભારતની સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન ક્ષમતા વધારવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ નોંધપાત્ર વિસ્‍તરણમાં લાંબો સમય લાગશે. ત્‍યાં સુધી, સ્‍થાનિક ખાતરની માંગને પહોંચી વળવા માટે આયાત પર નિર્ભરતા ચાલુ રહેશે. દરમિયાન, મોંઘા શિપિગ અને વધતા વીમા પ્રિમિયમને કારણે ખાતરની આયાત વધુને વધુ પડકારજનક બની રહી છે.

સાત મહિનાથી વધુ સમયથી વૈશ્વિક ઉર્જા વેપાર માટે મુખ્‍ય માર્ગ, હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાં વિક્ષેપથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પ્રભાવિત થઈ રહ્યો છે. આના કારણે જહાજો અને કન્‍ટેનરની ઉપલબ્‍ધતામાં ઘટાડો થયો છે અને દરિયાઈ વીમા પ્રીમિયમમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

આ વિક્ષેપ વચ્‍ચે, મલાક્કાની સામુદ્રધુની વેપારી જહાજો માટે વધુને વધુ મહત્‍વપૂર્ણ બની ગઈ છે. આ આશરે ૯૦૦ કિલોમીટર લાંબો જળમાર્ગ મલય દ્વીપકલ્‍પ અને ઇન્‍ડોનેશિયન ટાપુ સુમાત્રા વચ્‍ચે આવેલો છે. તે હિદ મહાસાગરને દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર અને પેસિફિક મહાસાગર સાથે જોડે છે.

હાલમાં, એવી આશા છે કે મલાક્કાની સામુદ્રધુનીમાં કોઈ વિક્ષેપ નહીં પડે. જો આ મુખ્‍ય દરિયાઈ માર્ગ વિક્ષેપિત થાય છે, તો તેના વૈશ્વિક વેપાર અને પુરવઠા શૃંખલાઓ માટે ગંભીર અને વિનાશક પરિણામો આવી શકે છે.

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્‍યું હતું કે જો બધું યોજના મુજબ ચાલે છે, તો ભારત ડિસેમ્‍બર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ વધુ દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય રોકાણ સુરક્ષા કરારોને અંતિમ સ્‍વરૂપ આપી શકે છે. આ સંદર્ભમાં રશિયા સહિત ઘણા દેશો સાથે ચર્ચા ચાલી રહી છે.

તેમણે કહ્યું કે વર્તમાન વૈશ્વિક વાતાવરણમાં, દેશો નવા વેપાર ભાગીદારો શોધી રહ્યા છે અને દ્વિપક્ષીય કરારો દ્વારા પરસ્‍પર સંબંધોને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. બહુપક્ષીય વ્‍યવસ્‍થા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થશે નહીં, પરંતુ ભૂતકાળની તુલનામાં તે ચોક્કસપણે નબળી પડી ગઈ છે. હાલમાં, દેશો બહુપક્ષીય કરારો કરતાં વધુ ઝડપથી દ્વિપક્ષીય કરારો કરી રહ્યા છે. દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારો અંગે યુરોપિયન દેશો સાથે પણ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.