નવી દિલ્‍હી,તા.૧૦: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વિશ્વભરમાં ખાતરના ભાવમાં વધારો થયો છે. આનાથી કેન્‍દ્ર સરકારના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે ખાતર સબસિડી બિલ રૂ.૧.૭૧ લાખ કરોડના બજેટ અંદાજથી બમણું થઈ શકે છે, એમ એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું.

ખાતર વિભાગના અધિકારીઓએ નાણા મંત્રાલયના અધિકારીઓ સાથે ત્રણ બેઠકો કરી છે, જેમાં આ વર્ષે સબસિડીમાં ૧૦૦ ટકા વધારો કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે, અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું. જો તેમની માંગણીઓ પૂર્ણ થાય છે, તો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માં ખાતર સબસિડી બિલ રૂ.૩ લાખ કરોડથી વધુ થઈ જશે.

અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્‍યું હતું કે, અમે સબસિડીનો બોજ ઘટાડવા માટે સ્‍થાનિક ખાતર ઉત્‍પાદન વધારવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યા છીએ. વધુમાં, પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે.

અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે, ઙ્કસરકારે કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી ઘટાડા દ્વારા ઓઇલ માર્કેટિગ કંપનીઓને રૂ.૧.૨૩ લાખ કરોડની સહાય પૂરી પાડી છે. છૂટક ભાવ વધારા પહેલા ૭૮ દિવસ સુધી થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે આ સહાય પૂરી પાડવામાં આવી હતી.

સરકારે માર્ચના અંતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર કસ્‍ટમ ડ્‍યુટીમાં પ્રતિ લિટર રૂ.૧૦નો ઘટાડો કર્યો હતો જેથી તેલ માર્કેટિગ કંપનીઓને છૂટક ભાવમાં વધારો કર્યા વિના ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવમાંથી થોડી રાહત મળી શકે. જોકે, ઓઇલ માર્કેટિગ કંપનીઓએ મે મહિનાથી છૂટક ભાવમાં વધારો કરવાનું શરૂ કર્યું છે.

ખાતર સબસિડી બિલના ઊંચા ખર્ચ અને એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટીમાં ઘટાડાને કારણે આશરે રૂ.૧.૨૩ લાખ કરોડના મહેસૂલ નુકસાનને કારણે સરકારની નાણાકીય સ્‍થિતિ તંગ બની છે. વધારાના સંસાધનો એકત્ર કરવા માટે સરકાર વિનિવેશની આવક અને કરવેરા સિવાયની આવક પર આધાર રાખી રહી છે. અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સમગ્ર વિનિવેશ વિભાગ સાથે બેઠક યોજી હતી અને આ મહત્‍વપૂર્ણ સમય દરમિયાન પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા નિર્દેશ આપ્‍યો હતો.

આ બેઠક બાદ, રોકાણ અને જાહેર સંપત્તિ વ્‍યવસ્‍થાપન વિભાગ (DIPAM) એ દર અઠવાડિયે ઓફર ફોર સેલ (OFS) દ્વારા વિવિધ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (PSUs) માં લઘુમતી હિસ્‍સો વેચવાનું શરૂ કર્યું છે. અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે પ્રગતિનું મૂલ્‍યાંકન કરવા માટે સીતારમણ દર સોમવારે DIPAM સાથે સમીક્ષા બેઠકો પણ કરે છે.

DIPAM એ નાણાકીય વર્ષ ૨૬ દરમિયાન ફક્‍ત પાંચ PSUs માં OFS હાથ ધર્યું હતું, પરંતુ નાણાકીય વર્ષ ૨૭ ના પ્રથમ ત્રણ મહિનામાં ચાર PSUs માં હિસ્‍સો વેચી દીધો છે. આ નાણાકીય વર્ષમાં અત્‍યાર સુધીમાં રૂ.૧૮,૫૩૩ કરોડ એકત્ર કરવામાં આવ્‍યા છે, જે અન્‍ય મૂડી પ્રાપ્તિમાં સરકારના રૂ.૮૦,૦૦૦ કરોડના લક્ષ્યાંકના ૨૩ ટકા છે.

સરકારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે રૂ.૧૬.૯૬ લાખ કરોડ અથવા GDP ના ૪.૩ ટકા રાજકોષીય ખાધનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. ખાધને પહોંચી વળવા માટે સરકાર ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે અન્‍ય પગલાં પણ શોધી રહી છે. અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે નાણા મંત્રાલય બ્‍લૂમબર્ગ ગ્‍લોબલ એગ્રીગેટ ઇન્‍ડેક્‍સ જેવા વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં ભારતીય સરકારી બોન્‍ડનો સમાવેશ કરવા માટે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. આનાથી ભારતમાં વિદેશી રોકાણ વધવાની અપેક્ષા છે, જે રૂપિયાના તીવ્ર ઘટાડા વચ્‍ચે ચાલુ ખાતાની ખાધને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરશે.

જાન્‍યુઆરીમાં, બ્‍લૂમબર્ગે જણાવ્‍યું હતું કે તે ભારતને તેના આશરે $૩ ટ્રિલિયન ઇન્‍ડેક્‍સમાં સમાવવાનું વિચારી રહ્યું છે, અને આગામી અપડેટ ૨૦૨૬ ના મધ્‍ય સુધીમાં અપેક્ષિત છે.

ગયા અઠવાડિયે, સરકારે વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) ને સરકારી બોન્‍ડ પર મૂડી લાભ અને વિથહોલ્‍ડિંગ ટેક્‍સમાંથી મુક્‍તિ આપી હતી. આ પગલું ખાસ કરીને બોન્‍ડ માર્કેટને મજબૂત બનાવવા અને ભારતીય સિક્‍યોરિટીઝને વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં સામેલ કરવાની મંજૂરી આપવાનો છે. બાહ્ય પડકારો હોવા છતાં, ભારતનો GDP વૃદ્ધિ મજબૂત રહે છે.