મુંબઈ: મુંબઈમાં ૨૦૧૧માં થયેલા હૃદયદ્રાવક શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ વિસ્ફોટોના કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવ્યો છે. ખાસ મકોકા (MCOCA) કોર્ટે આ કેસમાં છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી જેલના સળિયા પાછળ રહેલા બે આરોપીઓને જામીન પર મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું છે કે આરોપીઓની લાંબી અટકાયત અને કેસ ચાલવાની ગોકળગાય જેવી ગતિને જોતા, તેમને વધુ સમય જેલમાં રાખવા એ ન્યાયી નથી.
શું હતી એ કાળી તારીખ?
૧૩ જુલાઈ, ૨૦૧૧ના રોજ મુંબઈ ફરી એકવાર આતંકવાદી કાવતરાથી હચમચી ગયું હતું. શહેરના વ્યસ્ત વિસ્તારો એવા ઓપેરા હાઉસ, ઝવેરી બજાર અને દાદરમાં એક પછી એક ત્રણ વિસ્ફોટો થયા હતા. આ આતંકી હુમલામાં ૨૭ નિર્દોષ નાગરિકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા, જ્યારે ૧૨૭ થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ કેસની તપાસ બાદ મહારાષ્ટ્ર આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી (ATS) એ ૨૦૧૨માં મકોકા હેઠળ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી.
તપાસનો વિસ્તાર અને ધરપકડ
કેસની તપાસ દરમિયાન બિહારના દરભંગા જિલ્લાના કેટલાક યુવાનોના નામ સામે આવ્યા હતા. જામીન મેળવનાર આરોપીઓ નાકી અહેમદ વાસી અહેમદ શેખ અને હારૂન રશીદ અબ્દુલ હમીદ નાઈક ડિસેમ્બર ૨૦૧૧ થી કસ્ટડીમાં છે. જોકે, આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે ધરપકડના આઠ વર્ષ બાદ એટલે કે ૨૦૧૯ માં તેમની સામે પ્રથમવાર આરોપો ઘડવામાં આવ્યા હતા.
કોર્ટનો માનવીય અભિગમ
ફરિયાદ પક્ષે (ATS) આ જામીન અરજીનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ સંગઠિત ગુનો અને આતંકવાદનો કેસ છે, જેમાં સીસીટીવી ફૂટેજ અને કબૂલાતના નિવેદનો જેવા ગંભીર પુરાવા છે. જોકે, વિશેષ કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓનો હવાલો આપી જણાવ્યું કે, "ઝડપી ટ્રાયલ એ આરોપીનો બંધારણીય અધિકાર છે. જે રીતે ૨૦૦ સાક્ષીઓની તપાસ બાદ હજુ ૧૦૦ સાક્ષીઓ બાકી છે, તે જોતા ટ્રાયલ પૂર્ણ થવામાં હજુ ઘણો સમય લાગશે."
સમાનતાનો સિદ્ધાંત
કોર્ટે અગાઉ બોમ્બે હાઈકોર્ટ દ્વારા આ જ કેસના અન્ય સહ-આરોપીને અપાયેલા જામીનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નીચલી અદાલતો પણ બંધારણીય ગેરંટી લાગુ કરવા માટે બંધાયેલી છે. આરોપીઓને જામીન આપતી વખતે કોર્ટે કેસના ગુણદોષ કે પુરાવાની પ્રકૃતિ પર કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી, પરંતુ માત્ર લાંબી કેદને જ મુખ્ય આધાર ગણ્યો છે.
આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં અન્ડરટ્રાયલ કેદીઓની લાંબી અટકાયત અંગે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ૧૫ વર્ષ બાદ જેલની બહાર આવનારા આ આરોપીઓ માટે આ એક મોટી કાનૂની રાહત માનવામાં આવે છે.