મુંબઈ: ભારતીય ગ્રાહકો અને ગૃહિણીઓ માટે આગામી મહિનાઓ આર્થિક રીતે અત્યંત પડકારજનક અને ગજવું હળવું કરનારા સાબિત થઈ શકે તેમ છે. દેશમાં ઇંધણ (પેટ્રોલ-ડીઝલ) ના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા તોતિંગ વધારાને કારણે હવે તમારી રોજિંદી સવારની ચાથી લઈને રાતના ડિનર સુધીની વપરાશની વસ્તુઓ જેવી કે દૂધ, લોટ, કઠોળ, પેકેજ્ડ ફૂડ અને ઘરગથ્થુ જરૂરિયાતની ચીજોના ભાવમાં મોટો ઉછાળો થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં વધી રહેલા ભૂ-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો પ્રતિ બેરલ $100 ને પાર કરી જતાં એફએમસીજી (FMCG) કંપનીઓના ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઇન ખર્ચમાં મોટો બોજ આવ્યો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય મંદી અને ફુગાવાનો સીધો માર હવે ભારતના સામાન્ય માણસના માસિક બજેટ પર પડવા જઈ રહ્યો છે.
અંદરના સૂત્રો પાસેથી મળતી વિગતો અનુસાર, દેશની અગ્રણી એફએમસીજી કંપનીઓ વધતા ઇનપુટ ખર્ચને સરભર કરવા માટે હાલમાં બે મુખ્ય વ્યૂહરચના પર ગંભીરતાથી કામ કરી રહી છે: કાં તો તેઓ પોતાના લોકપ્રિય ઉત્પાદનોના સીધા ભાવ વધારશે અથવા તો કિંમત એ જ રાખીને પેકેટનું અંદરનું વજન (ગ્રામ) ઘટાડી દેશે. વાણિજ્ય અને અર્થશાસ્ત્રની ભાષામાં કિંમત સરખી રાખીને જથ્થો ઘટાડવાની આ ચાલને 'શ્રિંકફ્લેશન' (Shrinkflation) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નૂર અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચમાં 8 થી 10% નો મોટો વધારો
વિવિધ કંપનીઓના ઉચ્ચ વહીવટી અધિકારીઓના મતે, ડીઝલના દરમાં વધારો થવાને કારણે માલસામાનની હેરાફેરી માટેનું નૂર (Freight), કાચા માલનો પુરવઠો અને એકંદર ઉત્પાદન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ખાસ કરીને પરિવહન ખર્ચ વધવાથી ફેક્ટરીથી લઈને લોકલ રિટેલ મોલ કે કરિયાણાની દુકાન સુધી માલ પહોંચાડવો ઘણો મોંઘો બન્યો છે. હાલમાં દેશની બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ 8 થી 10% ના ઉંચા ફુગાવા (Inflation) ના દરનો સામનો કરી રહી છે, જેના કારણે તેમના ચોખ્ખા નફાના માર્જિન પર ભારે દબાણ ઊભું થયું છે. આ ચિંતાજનક સ્થિતિ એવા સમયે સર્જાઈ છે જ્યારે ગયા વર્ષે જીએસટી (GST) ના દરોમાં ઘટાડા બાદ બજારમાં માંડ ડિમાન્ડ ઉઘડી રહી હતી. નેસ્લે અને હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર (HUL) જેવી જાયન્ટ કંપનીઓએ તાજેતરમાં જ મજબૂત નાણાકીય દેખાવ નોંધાવ્યો હતો, પરંતુ હવે ફરીથી મોંઘવારીના કાળા વાદળો ઘેરાયા છે.
દેશની ટોચની બ્રાન્ડ્સ દ્વારા ભાવવધારાના સ્પષ્ટ સંકેત
હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર, મેરિકો અને ડાબર જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ પહેલેથી જ પોતાના પસંદગીના સાબુ, શેમ્પૂ અને ખાદ્ય પદાર્થો પર 2 થી 5% નો આકરો ભાવ વધારો ઝીંકી દીધો છે, અને હવે તેઓ ટૂંક સમયમાં જ બીજા રાઉન્ડ માટેની તૈયારીઓ કરી રહ્યા છે. ડાબર ઇન્ડિયાના ગ્લોબલ સીઈઓ મોહિત મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે:
"અમે અમારા વિવિધ વ્યવસાયિક સેગમેન્ટ્સમાં અગાઉ 4% સુધીનો ભાવ વધારો લાગુ કર્યો છે. જોકે, હાલમાં 10% ની આસપાસ ચાલી રહેલો ફુગાવો બહુ મોટી ચિંતાનો વિષય છે. અમારે આગામી દિવસોમાં ભાવ વધારાના બીજા રાઉન્ડ પર ફરજિયાત વિચાર કરવો પડી શકે છે. હાલમાં અમે ગ્રાહકો પર ઓછો બોજ પડે તે માટે આંતરિક ખર્ચ ઘટાડવાના પગલાં પણ લઈ રહ્યા છીએ."
તેવી જ રીતે, બ્રિટાનિયા અને એચયુએલ (HUL) એ પણ તેમના તાજેતરના ત્રિમાસિક કમાણી અહેવાલોમાં સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ફુગાવાનું દબાણ આવું જ ચાલુ રહેશે, તો ગ્રાહકોએ ખિસ્સામાંથી વધુ કિંમત ચૂકવવા માટે માનસિક રીતે તૈયાર રહેવું પડશે.
ગ્રામીણ બજારો પર થશે સૌથી માઠી અસર: ઇન્ડસ્ટ્રી નિષ્ણાતો
પાર્લે પ્રોડક્ટ્સના ચીફ માર્કેટિંગ ઓફિસર મયંક શાહના જણાવ્યા અનુસાર, "ઉત્પાદનોની કિંમતોમાં વધારો કરવો હવે અનિવાર્ય અને અતિ જરૂરી લાગે છે. કાચા તેલના ભાવમાં આવતી અસ્થિરતા (Volatility) અમારા જેવા મેન્યુફેક્ચરર્સ માટે સૌથી મોટી ચિંતા છે."
બીજી તરફ, ગ્રાન્ટ થોર્ન્ટન ઇન્ડિયાના પાર્ટનર નવીન માલપાણીએ સાવધ કર્યા છે કે જો ઇંધણના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઉંચા રહેશે, તો કંપનીઓ પેકેટનું કદ નાનું કરશે. આની સૌથી માઠી અને નકારાત્મક અસર ગ્રામીણ ભારતના બજારો પર પડશે, કારણ કે ગ્રામીણ ગ્રાહકો ભાવ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ (Price Sensitive) હોય છે. આનાથી દેશની આર્થિક રિકવરી ધીમી પડી શકે છે. નેસ્લે ઇન્ડિયાના સીએમડી મનીષ તિવારીએ ઉમેર્યું કે કિંમતો વધારવી એ હંમેશા છેલ્લો વિકલ્પ હોય છે, પરંતુ જ્યારે પાણી માથા પરથી પસાર થઈ જાય ત્યારે બીજો કોઈ માર્ગ બચતો નથી.
સામાન્ય માણસની થાળી થશે મોંઘી
જ્યારે તેલ, પેટ્રોલ અને કોમર્શિયલ ગેસ મોંઘા થાય છે, ત્યારે તેની વૈશ્વિક અસર માત્ર વાહન ચલાવવા પૂરતી મર્યાદિત નથી રહેતી. સવારના બ્રશ અને સાબુથી લઈને રોજિંદા વપરાશના બિસ્કિટ, તેલ, ઘી મોંઘી થવાથી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો આર્થિક કટોકટીમાં મુકાઈ જશે. લોટ અને કઠોળ જેવી પાયાની અન્ન જરૂરિયાતોમાં ભાવવધારો થવાથી સામાન્ય માણસની થાળી સીધી રીતે મોંઘી થશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે કેન્દ્ર સરકાર આ વૈશ્વિક મોંઘવારીના રાક્ષસને રોકવા માટે ટેક્સ ઘટાડા સહિતના કયા આશ્વાસનરૂપ પગલાં ભરે છે.