કાઠમંડુ: નેપાળમાં ફરી એકવાર જન-ઝેડ (Gen-Z) આંદોલન અને પ્રદર્શનો ઉગ્ર બન્યા છે. દેશમાં વધી રહેલી બેરોજગારી સામે યુવાનોમાં ભારે ગુસ્સો જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં ત્રણ યુવાનોએ પોતાના પર પેટ્રોલ છાંટીને આત્મહત્યા (આત્મદાહ) કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ ગંભીર બનાવોમાં બે યુવાનોના સારવાર દરમિયાન મોત નીપજ્યા છે, જ્યારે એક યુવક ગંભીર રીતે દાઝી ગયેલી હાલતમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ છે. આ ઘટનાઓને પગલે પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહ ‘બાલેન’ ના રાજીનામાની માંગ તેજ કરવામાં આવી છે.

સરકાર અને નીતિઓ સામે વિપક્ષ તેમજ સંગઠનોના આક્ષેપો

રાજધાની કાઠમંડુમાં યુવાનો સતત રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. આ મામલે વિપક્ષી દળ 'નેપાળી કોંગ્રેસ' દ્વારા સરકાર પર આકરા પ્રહારો કરવામાં આવ્યા છે અને આરોપ લગાવ્યો છે કે સરકાર યુવાનોમાં આશા અને વિશ્વાસ જગાવવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહી છે.

બીજી તરફ, 'Gen-Z નેપાળ સંગઠન' દ્વારા વડાપ્રધાન બાલેન શાહ પર જનવિરોધી અને નિરંકુશ રીતે શાસન ચલાવવાનો ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. સંગઠનનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે સરકારી બજેટ અને નીતિઓમાં યુવાનો માટે રોજગાર અને તેમની આવક વધારવા અંગે કોઈ નક્કર કે સકારાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા નથી.

જૂની ઘટનાઓ અને વડાપ્રધાનની ચૂપકીદી પર સવાલો

વર્તમાન સ્થિતિ વચ્ચે વર્ષ ૨૦૨૩ની એ ચર્ચિત ઘટના પણ ફરી સપાટી પર આવી છે, જ્યારે પ્રેમ આચાર્ય નામના વ્યક્તિએ આત્મહત્યા કરી હતી. તે સમયે કાઠમંડુના મેયર પદ પર કાર્યરત બાલેન શાહે આ ઘટનાને રાજ્યની ચરમ નિષ્ફળતા ગણાવી હતી. જો કે, હવે વર્તમાનમાં ઘટી રહેલી આ ગંભીર ઘટનાઓ પર વડાપ્રધાન બાલેન શાહની ચૂપકીદીને લઈને વિપક્ષ અને પ્રદર્શનકારીઓ તેમને પોતાના નિશાના પર લઈ રહ્યા છે.

રાજકીય પક્ષો અને સામાજિક સંગઠનોનું માનવું છે કે નેપાળમાં સતત સામે આવી રહેલી આ ઘટનાઓએ યુવાનોની માનસિક સ્થિતિ, બેરોજગારી અને સરકારી નીતિઓ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. જો સરકાર દ્વારા વહેલી તકે કોઈ અસરકારક અને નક્કર પગલાં ભરવામાં નહીં આવે તો આગામી સમયમાં આ વિરોધ પ્રદર્શન વધુ તીવ્ર અને ઉગ્ર બની શકે છે.

બાલેન શાહનો અગાઉનો કાર્યકાળ અને વિરોધનો ઈતિહાસ

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, વર્ષ ૨૦૨૨માં મેયર બન્યા બાદ બાલેન શાહે શહેરની સફાઈ, વારસો સંરક્ષણ અને ભ્રષ્ટાચાર સામે અત્યંત કડક પગલાં લીધાં હતાં. ગેરકાયદેસર બાંધકામો પર કરવામાં આવેલી કડક કાર્યવાહીના કારણે ટ્રાફિક વ્યવસ્થામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો હતો, પરંતુ આ કામગીરીનો રસ્તા કિનારાના નાના દુકાનદારો અને ઝૂંપડપટ્ટીના લોકો તરફથી ભારે વિરોધ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

બાલેન શાહનો પ્રભાવ માત્ર વહીવટી સ્તર પૂરતો સીમિત નહોતો. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં થયેલા પ્રદર્શનો દરમિયાન તેમના ગીતો યુવાનોમાં ખૂબ ગુંજ્યા હતા. તે પ્રદર્શનો દરમિયાન અંદાજે ૭૭ લોકોના મોત થયા હતા, જેની પાછળ સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ, બેરોજગારી, ભ્રષ્ટાચાર અને ધીમી અર્થવ્યવસ્થાને લઈને સામાન્ય જનતાનો આક્રોશ જવાબદાર હતો. તે સમયે આંદોલનકારીઓએ બાલેન શાહના પ્રખ્યાત ગીત ‘નેપાળ હંસેકો’ને પોતાના વિરોધ પ્રદર્શનનું એક મુખ્ય પ્રતીક બનાવ્યું હતું.*