નવી દિલ્‍હી તા.૧: ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણીને ભારતીય રાજકારણ માટે એક નવા યુગની શરૂઆત માનવામાં આવી રહી છે. આ સ્‍પર્ધા ફક્‍ત બેઠકો વિશે જ નહીં, પણ જનરલ-ઝેડનો વિશ્વાસ જીતવા વિશે પણ હશે. આ એક એવી ચૂંટણી હશે જેમાં ૧૮-૩૨ વર્ષની પેઢી ૨૫્રુ મતનું યોગદાન આપશે, એટલે કે દરેક ચોથો મત જનરલ-ઝેડનો હશે. આ બદલાતી ચૂંટણી ગણતરીને ધ્‍યાનમાં રાખીને, ભાજપ, કોંગ્રેસ અને પ્રાદેશિક પક્ષો તેમની વ્‍યૂહરચનામાં નોંધપાત્ર ફેરફારો કરી રહ્યા છે. પરંપરાગત રેલીઓ અને ભાષણોની સાથે, સોશિયલ મીડિયા, ટૂંકા વીડિયો, પોડકાસ્‍ટ, પ્રભાવક નેટવર્ક અને યુવા સંવાદ હવે ચૂંટણી પ્રચારનો મહત્‍વપૂર્ણ ભાગ બની ગયા છે.

તાજેતરના NEET UG વિરોધ પ્રદર્શનો ભારતીય રાજકારણમાં એક નવા ખેલાડીના ઉદભવનો સ્‍પષ્ટ સંકેત આપે છે. દિલ્‍હીના જંતર-મંતર પર કોઈ મોટા રાજકીય નેતાઓ હાજર નહોતા, કે કોઈ પક્ષના ધ્‍વજ નહોતા. છતાં, હજારો યુવાનો રસ્‍તા પર ઉતર્યા, ફક્‍ત ઇન્‍સ્‍ટાગ્રામ પૃષ્ઠો, કેમ્‍પસ નેટવર્ક્‍સ અને ડિજિટલ સર્જકો દ્વારા સહાય કરવામાં આવી. આ ઘટના દર્શાવે છે કે Gen Z હવે ડિજિટલ ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત નથી; તેના બદલે, અલ્‍ગોરિધમ્‍સને સમજીને અને ડિજિટલ રીતે આયોજન કરીને, તેઓ સરકાર પર સીધો દબાણ લાવી શકે છે.

રાજકીય નિષ્‍ણાતો માને છે કે આ પેઢી જાતિ અથવા પરંપરાગત રાજકીય નિષ્ઠા કરતાં રોજગાર, શિક્ષણ, ભરતી પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા, સ્‍ટાર્ટઅપ્‍સ, કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ડિજિટલ તકો અને સરકારી કામગીરી જેવા મુદ્દાઓ દ્વારા વધુ પ્રેરિત થશે. આ જ કારણ છે કે લગભગ દરેક મુખ્‍ય પક્ષ સમર્પિત ડિજિટલ ટીમો, સોશિયલ મીડિયા સામગ્રી અને યુવાનો માટે ખાસ ઝુંબેશ વિકસાવી રહી છે.

ભાજપનો સૌથી મોટો પડકાર જનરલ-ઝેડ સુધી પહોંચવાનો છે. કારણ કે, રાજકીય સમજણ વિકસાવ્‍યા પછી, ૧૮-૩૨ વર્ષની વય જૂથના મોટાભાગના યુવાનોએ મુખ્‍યત્‍વે કેન્‍દ્રમાં ભાજપની આગેવાની હેઠળની સરકારો જોઈ છે. આ વર્ગને અગાઉની સરકારોના પ્રદર્શનનો સીધો અનુભવ નથી. તેથી, તેમનું મૂલ્‍યાંકન સરખામણી કરતાં વર્તમાન સરકારના પ્રદર્શન પર વધુ આધારિત હશે.

ભાજપે પરંપરાગત પ્રેસ રિલીઝ અને ભાષણોને બદલે ઇન્‍સ્‍ટાગ્રામ-ફસ્‍ટ વ્‍યૂહરચના પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. પેપર લીક અને નોકરીઓ વિશેના તાજેતરના પ્રશ્નોના જવાબમાં, ભાજપે ઔપચારિક પ્રતિભાવોને બદલે મિત્રો, સિટકોમ, જીમ બેન્‍ટર અને મીમ્‍સના ફોર્મેટમાં સામગ્રી રજૂ કરી. ભારતીય જનતા યુવા મોરચાને યુનિવર્સિટી કેમ્‍પસમા જનરલ-ઝેડ વિથ મોદીૅ જેવા ઇન્‍ટરેક્‍ટિવ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. NEET પેપર લીક સામે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ બાદ વડા પ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદી સોશિયલ મીડિયા પ્‍લેટફોર્મ પર ટૂંકા વિડીયો સંદેશાઓ પણ શેર કરી રહ્યા છે.

કોંગ્રેસ યુવાનોના રોજિંદા ગુસ્‍સાનો ઉપયોગ, ખાસ કરીને ભરતી પરીક્ષાઓ અને પેપર લીકની આસપાસની અનિﾍતિતાનો ઉપયોગ જનરલ-ઝેડમાં આકર્ષણ મેળવવા માટે તેના પ્રાથમિક હથિયાર તરીકે કરી રહી છે. પાર્ટી રાજ્‍યોમાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો સાથે યુવા સંવાદ અને પેપર લીક વિરોધી રેલીઓનું આયોજન કરી રહી છે. તે કોંગ્રેસ શાસિત રાજ્‍યો દ્વારા કેન્‍દ્ર સરકારને વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટેની લઘુત્તમ ઉંમર ૨૫ થી ઘટાડીને ૨૧ વર્ષ કરવા માટે દરખાસ્‍ત મોકલવાની તૈયારી કરી રહી છે.

ઉત્તર પ્રદેશમાં, તેણે તેના સોશિયલ મીડિયા સેલને સંપૂર્ણપણે સુધારી દીધું છે. જૂના પ્રવક્‍તાઓની જગ્‍યાએ IT નિષ્‍ણાતો અને ૨૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોને મૂકીને, તે ટેક-સેવી રીલ્‍સ બનાવી રહી છે.

દક્ષિણમાં અભિનેતા વિજયની નવી પાર્ટી સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ પ્રભાવકો, ગેમિગ સમુદાયો અને યુવા નેટવર્ક પર બનાવવામાં આવી રહી છે. પાર્ટીના પાયાના સંગઠન કરતાં યુવા વોટ્‍સએપ જૂથો અને ઇન્‍સ્‍ટાગ્રામ પ્રોફાઇલ્‍સને સક્રિય કરવા પર વધુ ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.

પહેલાં, મોટી રેલીઓ, લાંબા ભાષણો, પોસ્‍ટરો, પેમ્‍ફલેટ અને ટીવી જાહેરાતો વધુ સામાન્‍ય હતી. હવે ઇન્‍સ્‍ટાગ્રામ રીલ્‍સ, પોડકાસ્‍ટ, મીમ્‍સ, પ્રભાવકો, વોટ્‍સએપ સમુદાય, લાઇવ ડિજિટલ સંચાર જેવા પગલાં પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.