​મહેસાણા/જયપુર, : ​કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં જ ઉત્તર ગુજરાતના પ્રખ્યાત 'ઊંઝા જીરું' (Cumin) અને 'ઊંઝા વરિયાળી' (Fennel) ને વૈશ્વિક સ્તરે આગવી ઓળખ આપવા માટે જીઓગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન (GI) ટેગ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ બાદ ગુજરાતમાં કૃષિ ક્ષેત્રે અને વેપારીઓમાં ખુશીની લહેર જોવા મળી રહી છે, પરંતુ બીજી તરફ આ જ બાબતને કારણે પાડોશી રાજ્ય રાજસ્થાન અને ગુજરાત વચ્ચે એક નવો આંતરરાજ્ય કૃષિ વિવાદ છેડાઈ ગયો છે. રાજસ્થાનના ખેડૂતો અને કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો આ નિર્ણયનો ઉગ્ર વિરોધ કરી રહ્યા છે અને તેમનો આરોપ છે કે જીઆઈ ટેગ મેળવવા માટે ભ્રામક દાવાઓ કરવામાં આવ્યા છે.

​વિવાદનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભૌગોલિક રીતે જીરું અને વરિયાળીનું સૌથી વધુ વાવેતર અને વાસ્તવિક ઉત્પાદન રાજસ્થાનના બાડમેર, જાલોર, નાગૌર અને જોધપુર જેવા સરહદી જિલ્લાઓમાં થાય છે. જોકે, રાજસ્થાનના સ્થાનિક માર્કેટ યાર્ડ્સમાં (મંડી) પૂરતી માળખાકીય સુવિધાઓ અને યોગ્ય ભાવો ન મળવાને કારણે ત્યાંના ખેડૂતો સેંકડો કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને પોતાનો પાક ગુજરાતના ઊંઝા એપીએમસી (APMC) માં વેચવા માટે આવે છે. ઊંઝા એ દેશનું સૌથી મોટું ટ્રેડિંગ, પ્રોસેસિંગ અને નિકાસનું હબ છે, જ્યાંથી આ મસાલાઓનું ગ્રેડિંગ અને પેકિંગ કરીને વિશ્વભરમાં મોકલવામાં આવે છે. રાજસ્થાનના ખેડૂત સંગઠનોની દલીલ છે કે જીઆઈ ટેગ હંમેશા જે-તે પાક જ્યાં ઉગતો હોય તે ભૌગોલિક વિસ્તારના આધારે મળવો જોઈએ, નહીં કે માત્ર જ્યાં તેનું વેચાણ થતું હોય તેવા વેપારી મથકને.

​જીઆઈ એક્ટ ૧૯૯૯ (GI Act, 1999) મુજબ, જીઓગ્રાફિકલ ઈન્ડિકેશન એ એક એવું કાનૂની રક્ષણ છે જે કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાંથી ઉદ્ભવતા ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને ઓળખને સુરક્ષિત કરે છે