નવી દિલ્હી : દેશમાં પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રે ખાનગી ભાગીદારી અને સુરક્ષા સંબંધિત ચર્ચાઓ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. વડાપ્રધાન કાર્યાલયના રાજ્યમંત્રી જીતેન્દ્ર સિંહે ગુરુવારે રાજ્યસભામાં માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે 'શાંતિ કાયદા, ૨૦૨૫' (SHANTI Act, 2025) હેઠળ સરકારે હજુ સુધી કોઈ પણ ખાનગી સંસ્થાને લાઈસન્સ આપ્યું નથી. કાયદા હેઠળના નિયમોનો મુસદ્દો હાલ આખરી તબક્કામાં છે અને તે વિધિવત સૂચિત (Notify) થયા બાદ જ ખાનગી પક્ષોની અરજીઓ પર વિચારણા કરવામાં આવશે.

ઓપરેટરો માટે ₹૩,૦૦૦ કરોડ સુધીની જવાબદારી અને વીમો ફરજિયાત

પરમાણુ પ્લાન્ટ્સના સંચાલન અને નાણાકીય સુરક્ષા અંગે જવાબ આપતાં મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કોઈપણ ખાનગી ઓપરેટરે કામગીરી શરૂ કરતા પહેલાં પોતાની જવાબદારી આવરી લેવા માટે વીમા પૉલિસી અથવા નાણાકીય સુરક્ષા મેળવવી ફરજિયાત રહેશે.

· નુકસાનીની મર્યાદા: પરમાણુ સ્થાપનની શ્રેણીના આધારે દરેક ઘટના માટે ઓપરેટરની મહત્તમ જવાબદારી ₹૧૦૦ કરોડથી લઈને ₹૩,૦૦૦ કરોડ સુધીની નક્કી કરવામાં આવી છે.

· સરકારની ભૂમિકા: જો નુકસાની નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધી જાય અથવા કુદરતી આફત, આતંકવાદ કે સશસ્ત્ર સંઘર્ષના કારણે હોનારત સર્જાય, તો તે સંજોગોમાં કેન્દ્ર સરકાર નાગરિક જવાબદારી વહન કરશે.

પરમાણુ જવાબદારી ભંડોળ (Nuclear Liability Fund)

મંત્રી જીતેન્દ્ર સિંહે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે કાયદા હેઠળ પોતાની નાણાકીય જવાબદારીઓ પૂરી કરવા માટે સરકાર વીજળીના દર પર વિશેષ વસૂલાત (Cess) દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરીને 'ન્યુક્લિયર લાયબિલિટી ફંડ' ની સ્થાપના પણ કરી શકે છે.

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પારદર્શિતા વચ્ચે સંતુલન

માહિતીના ખુલાસા અંગે બોલતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જાહેર હિતને નુકસાન પહોંચાડે તેવી સંવેદનશીલ કે "પ્રતિબંધિત માહિતી" જાહેર કરવામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ જોગવાઈઓ માહિતી અધિકાર કાયદા (RTI) સાથે સંકલિત કરવામાં આવી છે. જોકે, નિયમનકારી બોર્ડ સંવેદનશીલ વિગતો સાર્વજનિક કર્યા વિના પરમાણુ સલામતી અંગે જનજાગૃતિ અભિયાન ચાલુ રાખશે.