અમદાવાદ : ચીનના રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં આવેલી આ ભયાનક મંદીએ સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. અહેવાલો મુજબ, ચીનમાં ઘરોની કિંમતો ગગડીને વર્ષ 2005ના સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. આનો અર્થ એ થયો કે છેલ્લા બે દાયકામાં ચીને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે જે કાંઈ પણ વૃદ્ધિ કરી હતી, તે જાણે કે સાવ સાફ થઈ ગઈ છે. બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સના આંકડા મુજબ, મોંઘવારીને ધ્યાનમાં લેતા ચીનમાં મકાનોના ભાવ 2021ની સરખામણીએ 23 ટકા જેટલા ઘટી ચૂક્યા છે. આ મંદી માત્ર આંકડાકીય નથી, પરંતુ લાખો પરિવારોના જીવનભરની કમાણી પર પડતો ફટકો છે.
ચીનની અર્થવ્યવસ્થામાં રિયલ એસ્ટેટનો હિસ્સો લગભગ 25 ટકા જેટલો મોટો હતો. ત્યાંના લોકો શેરબજાર કરતા પ્રોપર્ટીમાં રોકાણ કરવાનું વધુ પસંદ કરતા હતા. પરંતુ આજે સ્થિતિ એવી છે કે ચીનની સૌથી મોટી રિયલ એસ્ટેટ કંપની 'એવરગ્રાન્ડે' (Evergrande) પર 300 અબજ ડોલરનું દેવું થઈ ગયું અને તે સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ ગઈ છે. સુરક્ષિત ગણાતી 'વાનકે' (Vanke) કંપનીને પણ વર્ષ 2024માં 6.8 અબજ ડોલરનું ભારે નુકસાન થયું છે. અત્યારે ચીનમાં અંદાજે 391 મિલિયન ચોરસ મીટરમાં ફેલાયેલા તૈયાર ઘરો ખાલી પડ્યા છે, જેને ખરીદનાર કોઈ મળતું નથી.
ભારત માટે શું છે ચેતવણી?
ચીનની આ હાલત જોઈને ભારતીય રોકાણકારોમાં પણ ફાળ પડી છે. સોશિયલ મીડિયા પર એવી ચર્ચાઓ છે કે ભારતમાં પણ અનેક શહેરોમાં પ્રોપર્ટીના ભાવ લોકોની કમાણી કરતા ઘણા વધારે વધી ગયા છે. રૂપિયો નબળો પડવો અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના કારણે નોકરીઓ પર મંડરાતા જોખમને પગલે લોકોની ખરીદશક્તિ પર અસર પડી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત અને ચીનની સ્થિતિમાં મોટો તફાવત છે.
ભારતમાં પ્રોપર્ટી માર્કેટ હજુ પણ 'વાસ્તવિક માંગ' પર ટકેલું છે, જ્યારે ચીનમાં જરૂરિયાત કરતા વધુ બાંધકામ (Over-supply) કરી દેવામાં આવ્યું હતું. ભારતમાં હજુ પણ મધ્યમ વર્ગ રહેવા માટે ઘર શોધી રહ્યો છે, એટલે કે અહીં રોકાણ કરતા 'વપરાશ' કરનારાઓની સંખ્યા વધુ છે. તેમ છતાં, ચીનનું આ સંકટ એક ચેતવણી છે કે જો કિંમતો વ્યાજબી મર્યાદા કરતા વધુ વધતી રહેશે, તો ભવિષ્યમાં ભારતીય બજારમાં પણ સુધારો (Correction) આવી શકે છે. અત્યારે તો ભારતીય માર્કેટ મજબૂત દેખાય છે, પરંતુ ચીનની આ 'ધીમી મોત' જેવી મંદી રોકાણકારોને સાવચેતીથી ચાલવા માટે મજબૂર કરી રહી છે.
 
ચીન vs ભારત: પ્રોપર્ટી માર્કેટની સ્થિતિ
વિગત    ચીનની સ્થિતિ    ભારતની સ્થિતિ
કિંમતોનો ટ્રેન્ડ    2005ના સ્તરે પરત ફરી    અનેક શહેરોમાં સર્વોચ્ચ સપાટીએ
સપ્લાય    કરોડો મકાનો ખાલી (Ghost Towns)    મુખ્ય શહેરોમાં મકાનોની અછત
રોકાણનો હેતુ    માત્ર નફા માટે રોકાણ    રહેવા માટે અને લાંબા ગાળાનું રોકાણ
કોર્પોરેટ દેવું    કંપનીઓ દેવાળિયા બની રહી છે    બેલેન્સ શીટ પ્રમાણમાં મજબૂત