માનવ ઇતિહાસની સૌથી મોટી ક્રાંતિ એટલે કે ખેતીની શરૂઆતને લઈને મોરોક્કોમાં શોધ એક એવી શોધ થઈ છે જેણે સમગ્ર વિશ્વના વૈજ્ઞાનિકોને ચોંકાવી દીધા છે. મોરોક્કોના ત્રણ મુખ્ય પુરાતત્વીય સ્થળો પરથી મળેલા 7,000 વર્ષ જૂના માનવ અવશેષોના DNA એ સાબિત કર્યું છે કે ઉત્તર આફ્રિકામાં માનવ સભ્યતાનો વિકાસ કોઈ એક જૂથ દ્વારા નહીં, પરંતુ વિવિધ સંસ્કૃતિઓના મિશ્રણથી થયો હતો. આ Morocco DNA Discovery એ 'નેચર' મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત થઈ છે.

સંશોધન મુજબ, આશરે 7,400 વર્ષ પહેલાં લોકો યુરોપથી ઉત્તર આફ્રિકા પહોંચ્યા હતા. કાફ તાત એલ-ઘર સાઇટ પરથી મળેલા પુરાવા દર્શાવે છે કે માનવીઓએ જીબ્રાલ્ટરની સામુદ્રધુની પાર કરીને સ્થળાંતર શરૂ કર્યું હતું. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે સ્થાનિક શિકારીઓએ પોતાની ઓળખ ગુમાવ્યા વિના ખેતી અને માટીકામની કળા અપનાવી લીધી હતી. આ કોઈ સંઘર્ષ નહીં પરંતુ બે સંસ્કૃતિઓનું સુંદર મિલન હતું.

સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે આશરે 1,000 વર્ષ પછી આ વિસ્તારમાં પશ્ચિમ એશિયાથી પશુપાલક જૂથો (Migrant Herders) આવ્યા હતા. તેઓ પોતાની સાથે નવા પ્રાણીઓ, ખેતીની પદ્ધતિઓ અને દોરડા જેવી ડિઝાઈનવાળા અનોખા માટીના વાસણો લાવ્યા હતા. યુનિવર્સિટી ઓફ કોર્ડોબાના નિષ્ણાતો માને છે કે તે સમયનું મોરોક્કો યુરોપ, સહારા અને મધ્ય પૂર્વની સંસ્કૃતિઓનું સંગમસ્થાન હતું.

આ સંશોધનનો સૌથી મોટો નિષ્કર્ષ એ છે કે આજના ઉત્તર આફ્રિકાના લોકો ત્રણ મુખ્ય સ્ત્રોતોનું મિશ્રણ છે: સ્થાનિક શિકારીઓ, યુરોપના ખેડૂતો અને પશ્ચિમ એશિયાના પશુપાલકો. 7,000 વર્ષ પહેલાં જ્યારે ખેતીની શરૂઆત થઈ, ત્યારે લોકો પથ્થર અને લાકડાના સાધનો વડે ઘઉં, જવ અને વટાણા જેવા પાકો ઉગાડતા હતા.