​અમદાવાદ: આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની સીઝન પુરજોશમાં શરૂ થઈ ચૂકી છે. દર વર્ષની જેમ આ વખતે પણ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગે આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રિટર્ન ફાઇલિંગની પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને સરળ બનાવવા માટે નવા નિયમો અમલી બનાવ્યા છે. જો તમે કરદાતા છો, તો રિટર્ન ફાઇલ કરતા પહેલા એ જાણવું અત્યંત જરૂરી છે કે તમારી આવકના સ્ત્રોત મુજબ તમારે કયા ચોક્કસ ફોર્મનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. ખોટા ફોર્મની પસંદગી તમારા રિટર્નને ટેકનિકલ ખામીને કારણે અમાન્ય ઠેરવી શકે છે, તેથી યોગ્ય ફોર્મની સમજ મેળવવી અનિવાર્ય છે.

​કયા કરદાતા માટે કયું ફોર્મ છે યોગ્ય?

આવકવેરા વિભાગ દ્વારા વિવિધ આવક ધરાવતા વર્ગો માટે અલગ-અલગ ફોર્મ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:

​ITR-1 (સહજ): જે વ્યક્તિઓની કુલ આવક રૂ. ૫૦ લાખ સુધી છે અને તેઓ પગાર, એક ઘરની મિલકત કે અન્ય સ્ત્રોતો (જેમ કે વ્યાજ) માંથી આવક મેળવે છે, તેમના માટે આ ફોર્મ છે. આ વર્ષથી બે ઘરની મિલકત ધરાવતા કરદાતાઓ પણ અમુક શરતોને આધીન આ ફોર્મ ભરી શકે છે.
​ITR-2: જે વ્યક્તિઓ પાસે મૂડીગત લાભ (Capital Gains), એકથી વધુ ઘરની મિલકત, વિદેશી આવક અથવા ડાયરેક્ટર પદ ધરાવતા હોય, તેઓએ ITR-2 ફોર્મનો ઉપયોગ કરવો પડશે.
​ITR-3: જેઓ વ્યવસાય અથવા કોઈ પણ પ્રકારના પ્રોફેશનલ કામથી આવક મેળવે છે, તેમના માટે આ ફોર્મ નિર્ધારિત છે.
​ITR-4 (સુગમ): જે કરદાતાઓ અનુમાનિત આવક (Presumptive Income) યોજના હેઠળ રિટર્ન ફાઇલ કરવા માંગે છે, તેઓ આ ફોર્મ પસંદ કરી શકે છે.
​આ વર્ષના મુખ્ય ફેરફારો અને નવી જોગવાઈઓ

ટેક્સ વિભાગે આ વર્ષે ફોર્મમાં કેટલાક મહત્વના ફેરફાર કર્યા છે, જેનાથી કરદાતાઓની જવાબદારી વધી છે:

૧. નવું સરનામું અને સંપર્ક વિગતો: હવે ITR ફોર્મમાં પ્રાથમિક (Primary) અને ગૌણ (Secondary) એમ બંને પ્રકારના મોબાઇલ નંબર અને ઇમેઇલ આઈડી આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેથી ટેક્સ વિભાગ સાથેનો સંપર્ક વધુ સરળ બને.

૨. રિપ્રેઝન્ટેટિવ એસેસી: રિટર્ન ફાઇલિંગની પ્રક્રિયામાં પ્રતિનિધિ તરીકે રિટર્ન ફાઇલ કરવાના વિકલ્પને વધુ સરળ બનાવવામાં આવ્યો છે. મૃત વ્યક્તિના કિસ્સામાં કે અન્ય કાયદાકીય જરૂરિયાત વખતે આ સુવિધા ઉપયોગી સાબિત થશે.

૩. ચોક્કસ જાહેરાતો: જો તમે કલમ ૮૦G હેઠળ દાનનો દાવો કરી રહ્યા હોવ, તો હવે તમારે વ્યવહાર રેફરન્સ નંબર (UPI/NEFT/Cheque) અને બેંકનો IFSC કોડ આપવો ફરજિયાત છે. તેવી જ રીતે, રાજકીય પક્ષોને આપેલા દાન માટે પક્ષનું નામ અને પાન કાર્ડ નંબર આપવો પડશે.

૪. અનરિયલાઇઝ્ડ રેન્ટ: મકાન માલિકો માટે હવે 'અનરિયલાઇઝ્ડ રેન્ટ' (જે ભાડું વસૂલ કરી શકાયું નથી) દર્શાવવા માટે એક નવું ખાનું ઉમેરવામાં આવ્યું છે.

​રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો

ટેક્સ નિષ્ણાતોના મતે, રિટર્ન ફાઇલ કરતા પહેલા ફોર્મ ૨૬AS અને એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) ચોક્કસ તપાસવા જોઈએ. તેમાં તમારા દ્વારા કરવામાં આવેલા હાઈ-વેલ્યુ ટ્રાન્ઝેક્શન, શેરબજારના વ્યવહારો અને બેંકના વ્યાજની સંપૂર્ણ વિગતો હોય છે. રિટર્ન ભર્યા પછી તેને ઇ-વેરિફાય કરવું ભૂલશો નહીં, કારણ કે ઇ-વેરિફિકેશન વગર રિટર્ન ફાઇલિંગ અધૂરું ગણાય છે.

​અંતિમ તારીખનું ધ્યાન રાખવું

નોન-ઓડિટેડ એકાઉન્ટ્સ માટે રિટર્ન ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ છે. જો કોઈ કરદાતા આ સમયમર્યાદા ચૂકી જાય, તો તેઓ ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધી વિલંબિત રિટર્ન ફાઇલ કરી શકે છે, પરંતુ તે માટે દંડ (Late Fees) ચૂકવવો પડી શકે છે. તેથી, અંતિમ દિવસોની રાહ જોયા વગર સમયસર રિટર્ન ભરી દેવું એ જ હિતમાં છે.