નવી દિલ્‍હી તા.૧૩: ભારતીય રેલ્‍વેના એસી કોચમાંથી ચાદર, ટુવાલ, ધાબળા અને ગાદલાની ચોરી વધી રહી છે. આરટીઆઈ ડેટા ટાંકીને, ઈન્‍ડિયન એક્‍સપ્રેસે અહેવાલ આપ્‍યો છે કે જાન્‍યુઆરી ૨૦૨૨ થી મે ૨૦૨૬ સુધીમાં ૧૨.૭ મિલિયનથી વધુ બેડરોલ વસ્‍તુઓ ગુમ થઈ ગઈ છે.

ભારતીય રેલ્‍વેના એસી કોચમાં દરરોજ રાત્રે આશરે ૮૦૦,૦૦૦ મુસાફરો મુસાફરી કરે છે. દરેક મુસાફરને તેમની ટિકિટ સાથે બેડરોલ (લિનન) સેવા મળે છે, જેમાં સામાન્‍ય રીતે બે ચાદર, એક ધાબળો, એક ઓશીકું, એક ઓશીકું કવર અને એક ફેસ ટુવાલનો સમાવેશ થાય છે. જો કે, કેટલાક મુસાફરો મુસાફરી પૂર્ણ થયા પછી આમાંથી એક અથવા વધુ વસ્‍તુઓ પોતાની સાથે લઈ જાય છે.

ટ્રેન મુસાફરી દરમિયાન મુસાફરોને આપવામાં આવતી બેડરોલ સેવા હવે રેલ્‍વે અને કોન્‍ટ્રાક્‍ટરો માટે ભારે નુકસાનનું કારણ બની રહી છે. ચાર વર્ષમાં ચોરાયેલી વસ્‍તુઓની કિમત રૂા.૧૦૪ કરોડથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.

ધ ઇન્‍ડિયન એક્‍સપ્રેસે દેશભરના ૬૯ વિભાગો પાસેથી માહિતી મેળવવા માટે RTI (માહિતી અધિકાર) અરજી દાખલ કરી હતી. ૫૪ વિભાગોમાંથી પ્રતિભાવો પ્રાપ્ત થયા હતા. આ અહેવાલો અનુસાર, જાન્‍યુઆરી ૨૦૨૨ થી, જ્‍યારે કોવિડ પછી સંપૂર્ણ સેવા ફરી શરૂ થઈ, તે મે ૨૦૨૬ સુધી કુલ ૧૨.૭ મિલિયન બેડરોલ વસ્‍તુઓ ચોરાઈ ગઈ હતી. આ ચોરી મુખ્‍યત્‍વે મુસાફરો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૫ સુધીમાં ચોરીઓમાં ૫૬% નો વધારો થયો છે. સરેરાશ, ૧,૦૦૦ માંથી ૧ મુસાફરો કંઈક લઈ જાય છે.

ચહેરાના ટુવાલ સૌથી વધુ ચોરાઈ જાય છે (૪૬.૫૪ લાખ) - કારણ કે તે નાના હોય છે અને સરળતાથી છુપાવી શકાય છે. આ પછી ચાદર (૪૧.૧૩ લાખ), ઓશિકા કવર (૨૩.૫૯ લાખ), ધાબળા (૧૨.૯૫ લાખ) અને ઓશિકા (૨.૭૬ લાખ) આવે છે. કુલ નુકસાન આશરે ?૧૦૪.૫૧ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. આ નાણાં બેડરોલ કોન્‍ટ્રાક્‍ટરોએ ભોગવવા પડશે.

કુલ ચોરીના ૬૭% ૧૦ વિભાગોમાં થાય છે. બિકાનેરમાં સૌથી વધુ ચોરીઓ થાય છે, જેમાં ૨૫.૭૬ લાખ વસ્‍તુઓ ચોરાઈ જાય છે, ત્‍યારબાદ રાંચીમાં ૯.૩૧ લાખ, દિલ્‍હીમાં ૮.૨૧ લાખ, મુંબઈમાં ૮.૧૭ લાખ, જોધપુરમાં ૮.૦૯ લાખ અને અમદાવાદ, દાનાપુર અને અન્‍ય સ્‍થળોએ ચોરી થાય છે.

ચાદર માટે બિકાનેરમાં સૌથી વધુ ચોરી થાય છે. દિલ્‍હી, રાંચી અને મુંબઈમાં ટુવાલ સૌથી વધુ ગુમ થાય છે. જોધપુરમાં ધાબળા સૌથી વધુ ચોરાઈ જાય છે. સોનપુર અને બિલાસપુરમાં ઓશિકા કવર સૌથી વધુ ચોરાઈ જાય છે. કેટલાક વિભાગોમાં ચોરીઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેમ કે બિકાનેરમાં ચાર ગણો વધારો. દરમિયાન, દિલ્‍હીમાં ચોરીઓમાં ૭૯્રુ ઘટાડો થયો છે. દક્ષિણના બે વિભાગો (તિરુચિરાપલ્‍લી અને પલક્કડ) માં ચોરીઓ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર રહી છે.

રેલ્‍વેના પ્રવક્‍તાએ જણાવ્‍યું કે આ એક ગંભીર સમસ્‍યા છે. ચોરી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે, અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. સ્‍ટાફની સંડોવણી સાબિત થઈ નથી. જોકે, ચોરી માટે વધારાના શણ ખરીદવાની જરૂર પડે છે. કોન્‍ટ્રાક્‍ટરો અને એટેન્‍ડન્‍ટ્‍સ (જે કોચમાં શણ પૂરું પાડે છે) સૌથી વધુ બોજ સહન કરે છે. ચોરીના કિસ્‍સામાં, તેમના બિલ અથવા પગારમાંથી પૈસા કાપવામાં આવે છે.

એક સુપરવાઇઝરે જણાવ્‍યું કે દરેક ચોરી માટે એક નિﾍતિ દર વસૂલવામાં આવે છેઉદાહરણ તરીકે, એક બેડશીટની કિમત રૂા.૧૯૮, એક ધાબળો રૂા.૩૪૩, એક ટુવાલ રૂા.૪૮, વગેરે. એક એટેન્‍ડન્‍ટે જણાવ્‍યું કે તેનો માસિક પગાર રૂા.૨૧,૦૦૦ હોવો જોઈએ, પરંતુ ચોરી દર મહિને રૂા.૨,૦૦૦-૩,૦૦૦ કાપવામાં આવે છે. ઘણા કોન્‍ટ્રાક્‍ટરોએ કહ્યું કે તેઓએ આ સમસ્‍યાને કારણે કરાર છોડી દીધો હતો.

મુસાફર ઉતર્યા પછી શણ એટેન્‍ડન્‍ટ્‍સ દ્વારા લેવામાં આવે છે. અછતના કિસ્‍સામાં, કોન્‍ટ્રાક્‍ટરો પાસેથી તે માટે ચાર્જ લેવામાં આવે છે. ૨૦૧૫ ના પરિપત્ર મુજબ, શણની ઉંમરના આધારે વસૂલાત કરવામાં આવે છે. એક્‍સપ્રેસ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે RTI દ્વારા તમામ વિભાગોમાંથી સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી નથી, તેથી વાસ્‍તવિક નુકસાન વધુ હોઈ શકે છે. રેલવે હવે ચોરી અટકાવવા માટે RFID જેવી ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહી છે.

ભારતીય રેલ્‍વેના એસી કોચમાં દરરોજ રાત્રે આશરે ૮૦૦,૦૦૦ મુસાફરો મુસાફરી કરે છે. આ મુસાફરોને બે બેડશીટ, એક ધાબળો, એક ઓશીકું, એક ઓશીકું કવર અને એક ફેસ ટુવાલ (બેડરોલ) આપવામાં આવે છે. ટિકિટ સાથે આ સુવિધા મફતમાં શામેલ છે, પરંતુ આﾍર્યજનક રીતે, દર ૧,૦૦૦ મુસાફરોમાંથી લગભગ એક પ્રવાસી મુસાફરી પછી બેડરોલનો એક ભાગ પોતાની સાથે લઈ જાય છે.

ઇન્‍ડિયન એક્‍સપ્રેસે ભારતીય રેલ્‍વેના તમામ ૬૯ વિભાગો પાસેથી ય્‍વ્‍ત્‍ હેઠળ માહિતી માંગી હતી. આમાંથી ઘણા મહત્‍વપૂર્ણ તારણો બહાર આવ્‍યા હતા.

૬૯ રેલ્‍વે વિભાગોમાંથી ૫૪ તરફથી જવાબો પ્રાપ્ત થયા હતા. જવાબોના વિશ્‍લેષણમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે, COVID-૧૯ રોગચાળા પછી બેડરોલ સેવાઓ ફરી શરૂ થયા પછી, જાન્‍યુઆરી ૨૦૨૨ થી મે ૨૦૨૬ સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૧૨.૭ મિલિયન બેડરોલ ચોરાઈ ગયા હતા. જાહેર કરાયેલા ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૨ અને ૨૦૨૫ વચ્‍ચે ચોરીની ઘટનાઓમાં ૫૬ ટકાનો વધારો થયો છે. તમે આ માટે ચોરી અથવા લોભને પણ જવાબદાર ગણી શકો છો.

RTI ડેટા એ પણ દર્શાવે છે કે ચોરીને કારણે બેડરૂમ કોન્‍ટ્રાક્‍ટરોને ચાર વર્ષમાં આશરે રૂા.૧૦૪.૫૧ કરોડનું નુકસાન થયું છે. કોન્‍ટ્રાક્‍ટરો દ્વારા કાર્યરત કોચ એટેન્‍ડન્‍ટ્‍સ કહે છે કે ચોરીને કારણે થયેલ નુકસાન તેમના પગારમાંથી આવરી લેવામાં આવે છે.

રેલ્‍વે મંત્રાલયના પ્રવક્‍તાએ જણાવ્‍યું હતું કે આ મુદ્દો અત્‍યંત ગંભીર છે અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. પ્રવક્‍તાએ ઉમેર્યું હતું કે ચોરીના કેસોમાં રેલવેને તેના પોતાના કર્મચારીઓની સંડોવણીના કોઈ પુરાવા મળ્‍યા નથી.

RTI ડેટા અનુસાર, કુલ ચોરીની ઘટનાઓમાંથી ૬૭ ટકા ઘટનાઓ સાત રેલવે ઝોનના ૧૦ વિભાગોમાં બની છે. આમાં બિકાનેર, જોધપુર, જયપુર, રાંચી, દિલ્‍હી, મુંબઈ, અમદાવાદ, સોનપુર, દાનાપુર અને બિલાસપુરનો સમાવેશ થાય છે.

ચોરાયેલી વસ્‍તુઓની યાદીમાં ટુવાલ મોખરે છે.

સ્રોતઃ RTI ડેટા.

સૌથી વધુ ચોરાયેલી વસ્‍તુઃ ૪૬.૫૪ લાખ

ચહેરાના ટુવાલ

ચોરાયેલી રકમ (લાખોમાં)

ચહેરાના ટુવાલ ૪૬.૫૪

બેડશીટ્‍સ ૪૧.૧૩

ઓશીકાના કવર ૨૩.૫૯

ધાબળાઓ ૧૨.૯૫

ઓશીકા ૨.૭૬

શણની ચોરીમાં બિકાનેર આગળ છે, ત્‍યારબાદ રાંચી અને દિલ્‍હી આવે છે

ષાોતઃ RTI જવાબો અનુસાર

કુલ શણની ચોરીના પ્રમાણ દ્વારા શહેરો

બિકાનેર ૨૫.૭૬ લાખ વસ્‍તુઓ

રાંચી ૯.૩૧ લાખ

દિલ્‍હી ૮.૨૧ લાખ

મુંબઈ  ૮.૧૭ લાખ

બેડરોલની વસ્‍તુઓ ચોરાઈ ગઈ

જોધપુર  ૮.૦૯ લાખ

અમદાવાદ ૬.૯૪ લાખ

દાનાપુર ૫.૭૨ લાખ

દિલ્‍હી વિભાગમાં ચહેરાના ટુવાલની ચોરીની સૌથી વધુ સંખ્‍યા છે

રેલ્‍વે વિભાગઃ કુલ ચોરીઓમાં ચોરાયેલા ચહેરાના ટુવાલનો હિસ્‍સો

દિલ્‍હી ૪.૭૮ લાખ ૫૮%

રાંચી ૩.૮૮ લાખ ૪૨%

મુંબઈ ૩.૫૭ લાખ ૪૪%

દાનાપુર ૩.૩૭ લાખ ૫૯%

અમદાવાદ ૩.૨૨ લાખ (૪૬%)

જયપુર ૨.૫૨ લાખ (૫૬%)

સોનપુર અને બિલાસપુર વિભાગોમાં ઓશિકા કવરની ચોરી સૌથી વધુ છે. કુલ ચોરીઓમાં ચોરાયેલા ઓશિકા કવરનો હિસ્‍સો રેલવે વિભાગોમાં છે.

સોનપુર ૧.૫૮ લાખ (૩૯%)

બિલાસપુર ૧.૫૫ લાખ (૩૪%)