નવી દિલ્હી: દિલ્હી હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદામાં જાપાનની દિગ્ગજ ઓટોમોબાઈલ કંપની 'ટોયોટા જીદોશા કાબુશિકી કૈશા'ના પક્ષમાં ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે ભારતીય કંપની ટેક સ્ક્વેર એન્જિનિયરિંગ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવેલા 'ALPHARD' ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રેશનને રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટોયોટાની આ લક્ઝરી બ્રાન્ડ ભારતની બહાર લોન્ચ થઈ હોવા છતાં, તેની પ્રતિષ્ઠા અને ઓળખ ભારતીય ગ્રાહકોમાં પહેલેથી જ પ્રસ્થાપિત હતી.

શું હતો સમગ્ર વિવાદ?

આ વિવાદ વર્ષ ૨૦૧૫માં શરૂ થયો હતો જ્યારે ભારતીય કંપની ટેક સ્ક્વેર એન્જિનિયરિંગે ઓટોમોબાઈલ સામાન માટે 'ALPHARD' નામથી ટ્રેડમાર્કની અરજી કરી હતી. તેની સામે ટોયોટાએ વાંધો ઉઠાવતા જણાવ્યું હતું કે તેઓ વર્ષ ૧૯૮૬થી આ બ્રાન્ડ ધરાવે છે અને ૨૦૦૨માં વૈશ્વિક સ્તરે લક્ઝરી એમપીવી (MPV) તરીકે તેને લોન્ચ કરી હતી. જોકે, સિંગલ જજે અગાઉ ટોયોટાની દલીલ ફગાવી હતી કે આ વાહન ભારતમાં સત્તાવાર રીતે લોન્ચ થયું ન હોવાથી તેની અહીં કોઈ પ્રતિષ્ઠા નથી. આ નિર્ણયને ટોયોટાએ ડિવિઝન બેન્ચમાં પડકાર્યો હતો.

અદાલતનું મહત્વનું અવલોકન:

જસ્ટિસ સી. હરિ શંકર અને જસ્ટિસ ઓમ પ્રકાશ શુક્લાની બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે લક્ઝરી ચીજવસ્તુઓના કિસ્સામાં મોટા પાયે વેચાણ થવું જરૂરી નથી. ભારતીય ગ્રાહકોમાં ઓનલાઈન એક્સપોઝર, ઓટોમોટિવ બ્લોગ્સ (જેમ કે Team-BHP) અને આયાત કરેલા વાહનો દ્વારા આ બ્રાન્ડની પહેલેથી જ મજબૂત ઓળખ હતી. અદાલતે ઉમેર્યું કે, "લક્ઝરી માર્કેટમાં ગ્રાહકની જાગૃતિ બ્રાન્ડની દૃશ્યતા અને વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા પર આધારિત હોય છે."

ભારતીય કંપનીની દલીલોમાં વિરોધાભાસ:

ટેક સ્ક્વેર એન્જિનિયરિંગે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે 'ALPHARD' નામ જાતે બનાવ્યું છે અને તે એક તારા (Star) ના નામ પરથી લેવામાં આવ્યું છે. અદાલતે આ દલીલોમાં રહેલા વિરોધાભાસને પકડી પાડ્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે કંપની પોતાની બ્રાન્ડના મૂળ વિશે સ્પષ્ટ નથી, જે તેની વિશ્વસનીયતા ઘટાડે છે. આ ઉપરાંત, કંપની દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ઈન્વોઈસ અને તેના કાયદેસરના સંબંધો સાબિત કરવામાં પણ ફર્મ નિષ્ફળ રહી હતી.

ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટ્રારને તાકીદ:

હાઈકોર્ટે ટોયોટાની અપીલ ગ્રાહ્ય રાખતા રજિસ્ટ્રાર ઓફ ટ્રેડ માર્ક્સને તાત્કાલિક અસરથી ટેક સ્ક્વેરના રજિસ્ટ્રેશન હટાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે. અદાલતે સ્વીકાર્યું કે લક્ઝરી ઓટોમોબાઈલ સેગમેન્ટમાં ટોયોટાની 'સ્પિલ-ઓવર રેપ્યુટેશન' ભારતની કંપનીના રજિસ્ટ્રેશન પહેલાની છે. આ ચુકાદાથી વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સને ભારતીય બજારમાં લોન્ચ થયા વિના પણ તેમના ટ્રેડમાર્ક સુરક્ષિત રાખવામાં મોટી રાહત મળશે.

ટોયોટા તરફથી સિનિયર એડવોકેટ સંદીપ સેઠી અને તેમની ટીમે દલીલો કરી હતી, જ્યારે સામા પક્ષે એડવોકેટ કપિલ વાધવા હાજર રહ્યા હતા. ભારત સરકાર તરફથી સીજીએસસી રુખમિણી બોબડેએ પક્ષ રજૂ કર્યો હતો.