તા. 29: વર્ષોથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધની ભીષણતા વચ્ચે, વિશ્વ માટે એક આશાનું કિરણ દેખાઈ રહ્યું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને શાંત કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મહત્વાકાંક્ષી ડ્રાફ્ટ સોદા પર વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આ કરાર માત્ર બે દેશો વચ્ચેના યુદ્ધને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વના ભવિષ્યને બદલી શકે તેમ છે. આ પ્રસ્તાવિત યોજનામાં $300 બિલિયનનું તોતિંગ રોકાણ પેકેજ, સ્થિર ઈરાની સંપત્તિની મુક્તિ અને વ્યૂહાત્મક 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ને ફરીથી ખોલવા જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.

શું છે આ $300 બિલિયનના રોકાણનો ખેલ?
આ સોદાનું સૌથી આકર્ષક પાસું ઈરાન માટે પ્રસ્તાવિત $300 બિલિયનનું પુનર્નિર્માણ ભંડોળ છે. સંઘર્ષ અને પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનના ખલાસ થયેલા અર્થતંત્રને ફરીથી બેઠું કરવા માટે આ રકમ એક 'લાઈફલાઈન' સાબિત થઈ શકે છે. રાજદ્વારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, યુએસની મોટી ઓઈલ અને એનર્જી કંપનીઓ ઈરાનમાં રોકાણ અને સંયુક્ત સાહસો શરૂ કરવા માટે તૈયાર છે. ઈરાન પણ આને યુદ્ધમાં થયેલા નુકસાનના વળતર તરીકે જોઈ રહ્યું છે. જોકે, આ આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણનો માળખું કેવી રીતે તૈયાર થશે અને તેમાં કયા દેશો સહભાગી બનશે, તે વિગતો હાલમાં વાટાઘાટોના ટેબલ પર છે.

સ્થિર સંપત્તિ અને રાજકીય કાંટાળો રસ્તો
ઈરાન પાસે વિદેશી બેંકોમાં અંદાજે $24 બિલિયન જેટલી રકમ સ્થિર (ફ્રીઝ) પડેલી છે. પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને સ્થિર કરવા માટે તેહરાન આમાંથી ઓછામાં ઓછા $20 બિલિયન મેળવવા પર અડગ છે. અમેરિકા માટે આ એક રાજકીય રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. આ રકમ સીધી ઈરાનને આપવાને બદલે, વોશિંગ્ટન કતાર જેવા ત્રીજા દેશો દ્વારા ધીમે-ધીમે ફંડ રિલીઝ કરવાની પદ્ધતિ વિચારી રહ્યું છે, જેથી તે વિશ્વાસ નિર્માણનું પગલું બની શકે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: વિવાદનું કેન્દ્ર
વૈશ્વિક તેલ અને ગેસના પુરવઠા માટે 'લાઈફલાઈન' ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની આ કરારનો સૌથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે. ડ્રાફ્ટ મુજબ, ઈરાની નાકાબંધી હટાવીને આ જળમાર્ગને વાણિજ્યિક શિપિંગ માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવશે. જોકે, ઈરાન અહીંથી પસાર થતા જહાજો પર પોતાની રીતે 'સર્વિસ ફી' લાદવાનો અધિકાર ઈચ્છે છે, જેનો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે સખત વિરોધ કર્યો છે. બંને પક્ષોની આ જીદ વચ્ચે આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગનું ભવિષ્ય જ આખા સોદાની સફળતા નક્કી કરશે.

પરમાણુ વાટાઘાટો અને ભવિષ્ય
આ ડ્રાફ્ટમાં પરમાણુ કાર્યક્રમને બીજા તબક્કા માટે રાખવામાં આવ્યો છે. ઈરાન પોતાના સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડાર પર નિયંત્રણ રાખવા માટે તૈયાર છે, પરંતુ તે બદલામાં વોશિંગ્ટન તરફથી પ્રતિબંધો ન વધારવાની ગેરંટી ઈચ્છે છે. 60 દિવસનો કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ આ વિશાળ વાટાઘાટો માટે પાયો નાખશે.

નિષ્કર્ષ:
જોકે આ વાટાઘાટો હજુ પ્રારંભિક તબક્કે છે અને ઈરાનના રાજકીય નેતૃત્વમાં અંતિમ મંજૂરી કોની પાસે છે તે સ્પષ્ટ નથી, તેમ છતાં આ ડ્રાફ્ટ સોદો દાયકાઓથી ચાલી આવતી કડવાશને મીઠાશમાં બદલવાની એક શ્રેષ્ઠ તક પૂરી પાડે છે. વિશ્વભરના શેરબજારો અને ઉર્જા બજારો અત્યારે આ વાટાઘાટોના દરેક સમાચાર પર પોતાની નજર ટકાવીને બેઠા છે.