રાજકોટ, તા. 04 જૂન, 2026: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતે તાજેતરમાં એક ખૂબ જ ગહન અને વિચારપ્રેરક લેખ દ્વારા દેશના વિકાસના મોડેલ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. આપણે વિકાસના નામે મોટા શહેરો, ગગનચુંબી ઈમારતો અને આધુનિક ટેકનોલોજી પાછળ એટલા ગાંડા બન્યા છીએ કે, કદાચ આપણે ભારતનો ‘આત્મા’ ગણાતા ગામડાઓને પાછળ છોડી રહ્યા છીએ. શું ખરેખર વિકાસનો અર્થ ગામડાઓને શહેરોમાં રૂપાંતરિત કરવું જ છે? કે પછી ભારતનું સાચું લક્ષ્ય એવું હોવું જોઈએ જ્યાં ગામડાઓમાં આધુનિક સુવિધાઓ હોય, પણ તેમની સંસ્કૃતિ અને સામાજિક બંધનો અકબંધ રહે?
ગામડાંનું સામાજિક માળખું: ભારતની અસલી તાકાત
CJI ના મતે, ગામડાઓનું જીવન માત્ર આર્થિક દ્રષ્ટિકોણથી ન જોવું જોઈએ. શહેરની મોટી ઈમારતોમાં લોકો ભીડ હોવા છતાં એકલતા અનુભવે છે, જ્યારે ગામડાઓમાં આજે પણ પરિવાર અને પાડોશીઓ વચ્ચેનો એકબીજાનો ટેકો, પ્રેમ અને સામુદાયિક જવાબદારી જીવંત છે. હરિયાણા જેવા રાજ્યોના ગામડાઓ તેના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો છે, જ્યાં આજે પણ મજબૂત કાર્ય સંસ્કૃતિ, પરસ્પર આદર અને જાહેર સહભાગિતા જોવા મળે છે. જો ગામડાઓ આ રીતે આધુનિકીકરણના રંગે રંગાઈ જશે, તો ભારત તેના સામાજિક મૂલ્યો પણ ગુમાવી બેસશે.
સ્થળાંતર ઘટાડવાનો એકમાત્ર ઉપાય
આજે યુવાનો ભણતર અને રોજગાર માટે શહેરો તરફ દોટ મૂકી રહ્યા છે. તેનું કારણ માત્ર પૈસા નથી, પણ ત્યાં મળતી આધુનિક સુવિધાઓ અને 'સન્માન'ની ભાવના પણ છે. જો આપણે ખરેખર ગામડાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા હોય, તો યુવાનોને એ અનુભવ કરાવવો પડશે કે તેઓ તેમના ગામમાં રહીને પણ ગૌરવપૂર્ણ જીવન જીવી શકે છે અને સફળ થઈ શકે છે. ગામડાઓમાં રસ્તા, ડિજિટલ સેવાઓ, સારું શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્યની સુવિધાઓ પહોંચાડવી અનિવાર્ય છે, પરંતુ તે કામ ગામની મૂળ ઓળખને ખતમ કર્યા વગર થવું જોઈએ.
ભવિષ્યનું ભારત: આધુનિકતા અને પરંપરાનો સંગમ

ભારતની પ્રગતિનો સાચો માપદંડ એ નથી કે આપણા શહેરો કેટલા વિકસિત છે, પણ એ છે કે આપણા ગામડાઓ કેટલા આત્મનિર્ભર અને સશક્ત છે. જ્યારે દરેક ગામનો ખેડૂત તેના કામ પર ગર્વ કરશે, મહિલાઓને સમાન સુરક્ષા અને તકો મળશે અને બંધારણીય અધિકારોનો લાભ છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચશે, ત્યારે જ ભારતનો વિકાસ 'સમાવેશી' અને 'અર્થપૂર્ણ' ગણાશે. ગામડાં માત્ર ભૂતકાળની સ્મૃતિ નથી, પણ તે ભારતની ઉજ્જવળ આવતીકાલની સંભાવના છે.