નવી દિલ્‍હી તા.૧૧: ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર દેશ છે. દેશ તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો લગભગ ૮૫ ટકા વિદેશથી આયાત કરીને મેળવે છે. પરિણામે, જ્‍યારે પણ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધે છે અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થાય છે, ત્‍યારે તેની સીધી અસર ભારતના અર્થતંત્ર, ફુગાવા અને સામાન્‍ય માણસના ખિસ્‍સા પર પડે છે. આ પૃષ્ઠભૂમિ સામે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્‍દ્ર મોદીની તાજેતરની અપીલ ખાસ માનવામાં આવે છે. જેમાં તેમણે લોકોને કોવિડ-૧૯ યુગની જેમ જ વર્ક ફ્રોમ હોમ પદ્ધતિઓ અપનાવવા વિનંતી કરી હતી, તેને ખૂબ જ મહત્‍વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.

પ્રધાનમંત્રીની અપીલ ફક્‍ત એક કામચલાઉ સૂચન નથી; તેના બદલે, તે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા, વિદેશી હૂંડિયામણ બચત અને શહેરી ટ્રાફિક કટોકટી સાથે જોડાયેલ એક મોટો આર્થિક સંદેશ આપે છે. જો દેશભરની કંપનીઓ અઠવાડિયામાં ફક્‍ત ૨ થી ૩ દિવસ માટે જ વર્ક ફ્રોમ હોમ નીતિ મોટા પાયે લાગુ કરે તો તેની અસર ફક્‍ત કર્મચારીઓની સુવિધા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં; તે રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર માટે પણ નોંધપાત્ર લાભો લાવી શકે છે.

ખરેખર, ભારતના મુખ્‍ય શહેરો - દિલ્‍હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, પુણે અને ગુરુગ્રામ - માં લાખો લોકો દરરોજ તેમની ઓફિસમાં આવવા-જવા માટે ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે. સરેરાશ કર્મચારી દરરોજ ૨૦ થી ૪૦ કિલોમીટરની મુસાફરી કરે છે. જો ફક્‍ત ૧૦ મિલિયન કર્મચારીઓ અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ ઘરેથી કામ કરે - જેનાથી સરેરાશ ૩૦ કિલોમીટરની દૈનિક મુસાફરી દૂર થાય - તો વાહનોની અવરજવરમાં દરરોજ આશરે ૩૦૦ મિલિયન કિલોમીટરનો ઘટાડો થઈ શકે છે. માનક માઇલેજ અંદાજોના આધારે, આનો અર્થ એ થાય કે દરરોજ આશરે ૨૦ મિલિયન લિટર પેટ્રોલ અને ડીઝલની બચત થાય છે.

રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડની બચત- આખા વર્ષ દરમિયાન આ ગણતરીને વિસ્‍તૃત કરીએ તો, લગભગ ૭ થી ૭.૫ અબજ લિટર ઇંધણ બચાવવાનું શક્‍ય છે. વર્તમાન બજાર ભાવોના આધારે, આ બચતનું આર્થિક મૂલ્‍ય રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડથી વધુ થાય છે. આ આંકડો ઘણા ભારતીય રાજ્‍યોના વાર્ષિક બજેટ જેટલો છે. બીજા શબ્‍દોમાં કહીએ તો, ફક્‍ત આપણી કાર્યપદ્ધતિમાં ફેરફાર કરીને, ભારત હજારો કરોડ રૂપિયાનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવી શકે છે. ગઈકાલે રાત્રે રાષ્ટ્રને અપીલ કરતા, વડા પ્રધાન મોદીએ જણાવ્‍યું હતું કે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના વપરાશમાં સંયમ રાખવો એ સમયની માંગ છે. કોવિડ-૧૯ રોગચાળા દરમિયાન અપનાવવામાં આવેલા 'વર્ક ફ્રોમ હોમ મોડેલનો ઉલ્‍લેખ કરીને, તેમણે કંપનીઓ અને સંસ્‍થાઓને શક્‍ય હોય ત્‍યાં ઘરેથી કામ કરવાની વ્‍યવસ્‍થા પર પુનર્વિચાર કરવા વિનંતી કરી. વડા પ્રધાનનો સંદેશ સ્‍પષ્ટ હતા ઊર્જા સંરક્ષણ હવે ફક્‍ત પર્યાવરણીય ચિંતા નથી, પરંતુ હવે તે રાષ્ટ્રીય આર્થિક વ્‍યૂહરચનાનો અભિન્ન ભાગ બની ગયું છે.

કોવિડ યુગ દરમિયાન એક સફળ પ્રયોગ :- રોગચાળા દરમિયાન, ભારતે - પહેલી વાર મોટા પાયે - જોયું કે ડિજિટલ અર્થતંત્ર અને રિમોટ વર્કિગ મોડેલ લાખો લોકો માટે કેવી રીતે અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. IT, મીડિયા, બેંકિગ, કન્‍સલ્‍ટિંગ અને અન્‍ય વિવિધ સેવા ઉદ્યોગો જેવા ક્ષેત્રોની કંપનીઓએ કર્મચારીઓને ઓફિસમાં શારીરિક રીતે આવવાની જરૂર વગર તેમના કાર્યો એકીકૃત રીતે ચાલુ રાખ્‍યા. તે સમયગાળા દરમિયાન, શહેરના રસ્‍તાઓ પર ટ્રાફિક જામ ઘટ્‍યો, પ્રદૂષણનું સ્‍તર ઘટ્‍યું, અને બળતણ વપરાશમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો. હવે, સરકાર આ અનુભવને ફરીથી અપનાવવાની હિમાયત કરી રહી છે, જોકે મર્યાદિત છતાં વ્‍યૂહાત્‍મક રીતે.

વર્ક ફ્રોમ હોમનો પ્રાથમિક લાભ ફક્‍ત બળતણ સંરક્ષણથી ઘણો આગળ વધે છે. તે ટ્રાફિક ભીડ ઘટાડશે, જાહેર પરિવહન પ્રણાલીઓ પરનો ભાર ઘટાડશે અને શહેરોમાં પ્રદૂષણનું સ્‍તર ઘટાડશે. કર્મચારીઓ તેમના પરિવારો માટે અથવા વધુ ઉત્‍પાદક પ્રયાસો માટે દૈનિક મુસાફરીમાં વિતાવેલા સમયનો ઉપયોગ કરી શકશે. કંપનીઓ માટે પણ, આ ઓફિસ સ્‍પેસ, વીજળી અને એકંદર કામગીરી સંબંધિત ખર્ચ ઘટાડવાની સંભાવના આપે છે.

હાઇબ્રિડ મોડેલ હેઠળ લાખો નોકરીઓ શક્‍ય છે :- જોકે, આ મોડેલ દરેક ક્ષેત્રમાં સાર્વત્રિક રીતે લાગુ કરી શકાતું નથી. ઉત્‍પાદન, પરિવહન, છૂટક વેચાણ, આરોગ્‍યસંભાળ અને ભૌતિક સેવા ક્ષેત્રો જેવા ઉદ્યોગોમાં, કર્મચારીઓની ભૌતિક હાજરી અનિવાર્ય રહે છે. તેમ છતાં, ભારતના ઝડપથી વિસ્‍તરતા ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં, લાખો નોકરીઓ છે જે હાઇબ્રિડ વર્ક મોડેલ દ્વારા સરળતાથી સંચાલિત થઈ શકે છે.

નિષ્‍ણાતો માને છે કે જો કેન્‍દ્ર સરકાર કંપનીઓને પ્રોત્‍સાહનો પૂરા પાડે છે, 'ગ્રીન વર્ક પોલિસી' જેવી પહેલ શરૂ કરવા માટે રાજ્‍ય સરકારો સાથે સહયોગ કરે છે અને મુખ્‍ય મહાનગરોમાં હાઇબ્રિડ ઓફિસ કલ્‍ચરને સક્રિયપણે પ્રોત્‍સાહન આપે છે, તો ભારત તેના તેલ આયાત બિલમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો પ્રાપ્ત કરી શકે છે. આનાથી, ચાલુ ખાતાની ખાધ પર દબાણ ઓછું થશે અને ભારતીય રૂપિયાને સંભવિત રીતે મજબૂત બનાવશે.