પુરી : ચાર ધામમાંથી એક અને વિશ્વપ્રસિદ્ધ રથયાત્રા માટે જાણીતા ઓડિશાના પૂરી સ્થિત શ્રી જગન્નાથ મંદિરમાં દરરોજ અનેક પરંપરાઓ અને દંતકથાઓ જોવા મળે છે. મહાપ્રસાદથી લઈને સ્નાન પૂર્ણિમા સુધીની દરેક વિધિનું એક વિશેષ આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે શ્રી જગન્નાથ મંદિરમાં દરરોજ સવારે ભગવાનને સૌથી પહેલાં 'ખીચડી'નો ભોગ કેમ ધરાવવામાં આવે છે? આ પવિત્ર પરંપરા પાછળ ભગવાન જગન્નાથના પરમ ભક્ત કરમાબાઈની એક અનન્ય અને હૃદયસ્પર્શી કથા જોડાયેલી છે.

કોણ હતા ભક્ત કરમાબાઈ?

ઓડિશા અને ભારતના અન્ય ભાગોમાં પેઢી દર પેઢી સંભળાવાતી આ વાર્તા અનુસાર, કરમાબાઈ એક અત્યંત સરળ, નમ્ર અને વૃદ્ધ મહિલા હતા. તેઓ ભગવાન જગન્નાથને પોતાના બાળકની જેમ પૂજતા હતા. દરરોજ સવારે ઉઠીને તેઓ અત્યંત પ્રેમથી ભગવાન માટે ગરમાગરમ ખીચડી બનાવતા અને તેમને અર્પણ કરતા હતા. તેમની ભક્તિ એટલી નિશ્ચલ હતી કે તેમને પૂર્ણ વિશ્વાસ હતો કે ભગવાન સાક્ષાત આવીને તેમની ખીચડી આરોગે છે.

જ્યારે વિદ્વાન પુજારીએ વિધિ-વિધાનનો આગ્રહ રાખ્યો

દંતકથા મુજબ, એક દિવસ એક વિદ્વાન પૂજારીએ કરમાબાઈને સ્નાન કર્યા વિના કે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ-વિધાન અનુસર્યા વિના જ રસોઈ બનાવતા જોયા. પૂજારીએ તેમને ઠપકો આપ્યો અને કહ્યું કે ભગવાનને ભોગ ધરાવતા પહેલા સ્નાન કરવું, પૂજા-પાઠ કરવા અને નિયમોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. ભોળી કરમાબાઈએ પૂજારીની સલાહ માનીને પોતાની દિનચર્યા બદલી નાખી. હવે તેઓ પહેલા સ્નાન કરતા, પૂજા કરતા અને પછી ખીચડી બનાવતા, જેના કારણે ભોગ ધરાવવામાં ઘણો વિલંબ થવા લાગ્યો.

"હું ભૂખ્યો છું!" - ભગવાને પૂજારીને સ્વપ્નમાં આપ્યા દર્શન

જ્યારે નિયમોના કારણે ખીચડી આવવામાં વાર થઈ, ત્યારે ભગવાન જગન્નાથ પોતે મંદિરના મુખ્ય પૂજારીના સ્વપ્નમાં આવ્યા. ભગવાને પૂજારીને કહ્યું, "હું ભૂખ્યો છું! મારી મા કરમાબાઈ પૂજા-પાઠ અને વિધિઓમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ છે, જેના કારણે મને સમયસર મારી પ્રિય ખીચડી નથી મળી રહી. મને આડંબર કે જટિલ વિધિઓ કરતાં કરમાબાઈનો પ્રેમ અને ભાવ વધુ પ્રિય છે."

સવારે પૂજારીને પોતાની ભૂલનો અહેસાસ થયો. તેઓ તુરંત કરમાબાઈ પાસે ગયા અને તેમને અગાઉની જેમ જ પ્રેમથી ખીચડી બનાવીને ભગવાનને અર્પણ કરવા વિનંતી કરી.

ભક્તિ અને સ્નેહનું અમર પ્રતીક

કરમાબાઈની આ વાર્તા દર્શાવે છે કે ઈશ્વર કડક ધાર્મિક વિધિઓ કે આડંબર કરતાં નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ, શ્રદ્ધા અને ભાવને વધુ મહત્વ આપે છે. આજે પણ પૂરીના જગન્નાથ મંદિરમાં સવારના ભોગમાં 'કરમાબાઈની ખીચડી' વિશેષરૂપે ધરાવવામાં આવે છે, જે લાખો ભક્તો માટે સાચી ભક્તિનું પ્રેરણાસ્રોત છે.