અમદાવાદ: સમગ્ર વિશ્વમાં ૨૫ મે ૨૦૨૬ ના રોજ 'વિશ્વ ફૂટબોલ દિવસ' ની વિશેષ ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે, ત્યારે ભારતમાં અને ખાસ કરીને ગુજરાત રાજ્યમાં ફૂટબોલ રમતના વર્તમાન સ્તર અને તેના ઉજળા ભવિષ્યને લઈને વ્યાપક ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે. આ ખાસ અવસરે રાજ્યસભાના સાંસદ, ગુજરાત સ્ટેટ ફૂટબોલ એસોસિએશન (GSFA) ના પ્રેસિડેન્ટ અને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડના ડાયરેક્ટર કોર્પોરેટ અફેર્સ પરિમલભાઈ નથવાણીએ ગુજરાતમાં ફૂટબોલ રમતને વેગ આપવા અંગે પોતાના મહત્વના વિચારો વ્યક્ત કર્યા છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે, ભારત દેશમાં જ્યાં ક્રિકેટ હંમેશા હેડલાઇન્સ અને લોકોના જનમાનસ પર રાજ કરે છે, ત્યાં ફૂટબોલે પોતાના અદભુત ઉત્સાહ, સતત પ્રયત્નો અને વૈશ્વિક આકર્ષણના કારણે ધીમે ધીમે યુવાનોમાં પોતાનું એક આગવું સ્થાન બનાવ્યું છે. ઇન્ડિયન સુપર લીગ (ISL) જેવી મોટી સ્પર્ધાઓ અને ઓલ ઇન્ડિયા ફૂટબોલ ફેડરેશન (AIFF) ના સક્રિય પ્રયત્નોએ દેશમાં આ રમતના વિકાસમાં મોટું યોગદાન આપ્યું છે, પરંતુ ગુજરાત જેવા પ્રગતિશીલ રાજ્યમાં ફૂટબોલને હજુ પણ જોઈએ તેવું જરૂરી પ્રોત્સાહન મળવાનું બાકી છે.

ગુજરાત એ હંમેશા ઉદ્યોગસાહસિકો અને વૈશ્વિક વિચારધારા ધરાવતા લોકોની પવિત્ર ધરતી રહી છે. આ રાજ્ય તેના મજબૂત માળખાકીય સંસાધનો અને સશક્ત રમતગમત સંસ્કૃતિ માટે દેશભરમાં જાણીતું છે. ગુજરાત સ્ટેટ ફૂટબોલ એસોસિએશન (GSFA), સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ગુજરાત (SAG), વિવિધ સ્થાનિક ફૂટબોલ ક્લબો, પ્રાઇવેટ એકેડેમીઓ અને કેટલાક અગ્રણી ઉદ્યોગસાહસિકોના ધરખમ પ્રયાસો છતાં રાજ્યમાં ફૂટબોલ રમત હજુ પણ અન્ય રાજ્યોની સરખામણીએ પાછળ છે. ક્રિકેટની જેમ ફૂટબોલ પણ વૈશ્વિક સ્તરે અબજો ડોલરનો એક બહુ મોટો ઉદ્યોગ છે. જો રાજ્યમાં ફૂટબોલની ઇકોસિસ્ટમને સમયસર મજબૂત બનાવવામાં આવે તો રમતની સાથે સાથે સ્પોર્ટ્સ મેનેજમેન્ટ, સ્પોર્ટ્સ મેડિસિન અને સ્પોર્ટ્સ ટૂરિઝમ જેવા આધુનિક ક્ષેત્રોમાં રોજગારીની અસંખ્ય નવી તકો ઉભી થઈ શકે છે.

ગુજરાતમાં રમતનો વિકાસ કરવા માટે ગ્રાસરૂટ એટલે કે પાયાના સ્તરેથી ફૂટબોલને વ્યવસ્થિત રીતે વિકસાવવાની અત્યંત તાતી જરૂરિયાત છે. રાજ્યની મોટાભાગની શાળાઓ અને કોલેજો શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ ઉપરાંત માત્ર ક્રિકેટ રમતને જ પ્રાથમિકતા આપે છે, જેના કારણે ફૂટબોલ રમત માટે પૂરતી માળખાકીય સુવિધાઓ અને યોગ્ય કોચિંગનો મોટો અભાવ જોવા મળે છે. સુવ્યવસ્થિત આંતર-શાળા લીગ મેચો, પ્રમાણિત કોચિંગ પ્રોગ્રામ અને ખેલાડીઓ માટે સરળતાથી ઉપલબ્ધ રમત શિબિરો અને મેદાનો આ રમતમાં યુવાનોની ભાગીદારીને નોંધપાત્ર રીતે વધારી શકે છે. જોકે જીએસએફએ દ્વારા આ દિશામાં કેટલાક મહત્વના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, પરંતુ હજુ પણ તેની વ્યાપકતા અને સાતત્યમાં મોટો વધારો કરવો જરૂરી છે.

વર્તમાન સમયમાં અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા જેવાં મોટા શહેરી કેન્દ્રોમાં રિક્રિએશનલ ફૂટબોલ સંસ્કૃતિમાં સારો એવો વધારો જોવા મળ્યો છે, જ્યાં ટર્ફ ગ્રાઉન્ડ્સ, એમેચ્યોર લીગ્સ અને વીકએન્ડ ટૂર્નામેન્ટ્સનું આયોજન થાય છે, જે ખૂબ જ સકારાત્મક સંકેત છે. પરંતુ ગ્રાસરૂટ સ્તરથી વ્યાવસાયિક સ્તર સુધી પહોંચવા માટે કોઈ સ્પષ્ટ માર્ગ કે પ્લેટફોર્મ ન હોવાને કારણે ઘણા પ્રતિભાશાળી સ્થાનિક ખેલાડીઓ ઓળખ વિના અજાણ્યા રહી જાય છે. આ જ કારણે ગુજરાતની રાષ્ટ્રીય ફૂટબોલ સર્કિટમાં મજબૂત હાજરીનો મોટો અભાવ વર્તાય છે, જે દેશ સ્તરે રમવા માંગતા યુવા ખેલાડીઓ માટે પ્રેરણા અને યોગ્ય ઓળખ બંનેને મર્યાદિત કરે છે.

ફૂટબોલના સર્વાંગી વિકાસ માટે કોર્પોરેટ રોકાણ પણ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે. ખાનગી કંપનીઓની કોર્પોરેટ સ્પોન્સરશિપ્સ અને પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશીપ (PPP) મોડેલ રમત માટે પરિવર્તનકારી સાબિત થઈ શકે છે. જેમ ગુજરાતના મોટા ઉદ્યોગોએ રાજ્યના ઔદ્યોગિક વિકાસને નવી ગતિ આપી છે, તેમ તેઓ જીએસએફએના માળખા હેઠળ વિવિધ વય જૂથો માટે પુરુષો અને મહિલાઓની સ્થાનિક ટૂર્નામેન્ટ્સને સ્પોન્સર કરીને રમતના વિકાસમાં મોટું યોગદાન આપી શકે છે. આ આર્થિક ટેકાથી રાજ્ય સ્તરની ટીમો અને ક્લબોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિયમિત સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવાની ઉત્તમ તક મળશે, જેનો સીધો લાભ રાજ્યની ઉગતી પ્રતિભાઓ તેમજ રમતપ્રેમી ચાહકો બન્નેને મળશે.

કોઈપણ રમતને જીવંત રાખવા માટે ચાહક સંસ્કૃતિ (Fan Culture) પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ફૂટબોલ હંમેશા ચાહક સમુદાયની ઊર્જા અને સ્ટેડિયમના અવાજ પર જીવંત રહે છે. સ્થાનિક ક્લબોને પ્રોત્સાહન આપવું, શહેર આધારિત લીગ મેચોનું મોટા પાયે આયોજન કરવું અને પ્રખ્યાત ટીમો વચ્ચે એક્ઝિબિશન મેચો યોજવી, આ તમામ પ્રવૃત્તિઓથી રાજ્યમાં એક મજબૂત અને વફાદાર ચાહક વર્ગ વિકસાવી શકાય તેમ છે. હાલમાં ઈંગ્લિશ પ્રીમિયર લીગ (EPL) જેવી વૈશ્વિક લીગના ટીવી અને ડિજિટલ પ્રસારણ દ્વારા શહેરી યુવાનોમાં ફૂટબોલ પ્રત્યે રસ વધી રહ્યો છે. હવે મુખ્ય પડકાર એ છે કે ટીવી સામે બેસતા આ સુષુપ્ત દર્શકોને મેદાન પર લાવી સક્રિય ભાગીદારીમાં પરિવર્તિત કરવા.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે સરકારનો સક્રિય ટેકો અને નીતિગત સહકાર આ રમત માટે મોટા પ્રેરક બળ તરીકે કામ કરી શકે છે. શહેરોમાં ફૂટબોલ મેદાનોના નિર્માણ માટે જમીન ફાળવતી પ્રોત્સાહક નીતિઓ, શાળા-કોલેજના શિક્ષણમાં રમતગમતનો ફરજિયાત સમાવેશ અને સ્પોર્ટ્સ ક્ષેત્રે આવતા નવા સ્ટાર્ટઅપ્સને આર્થિક સહાય આપતી નીતિઓ રમતની વિકાસ ગતિને વધુ તેજ કરી શકે છે. ફૂટબોલ એ માત્ર એક રમત નથી, પરંતુ તે નાગરિકોમાં ફિટનેસ, શિસ્ત, ટીમવર્ક અને સામાજિક એકતા લાવવાનું એક મજબૂત સાધન છે. ગુજરાત પાસે અખૂટ યુવા શક્તિ, પૂરતા સંસાધનો અને વૈશ્વિક સ્તરે ચમકવાની મહત્વાકાંક્ષા બધું જ ઉપલબ્ધ છે, બસ હવે તેને એક સાચી દિશા અને મક્કમ પ્રતિબદ્ધતાની જરૂર છે. રમતગમતની વિવિધ સંસ્થાઓ, અગ્રણી ઉદ્યોગો અને સ્થાનિક સમુદાયોના સંયુક્ત અને નિષ્ઠાવાન પ્રયત્નોથી ગુજરાતમાં ફૂટબોલ ટૂંક જ સમયમાં એક ગૌણ પ્રવૃત્તિમાંથી બહાર આવીને મુખ્ય પ્રવાહની લોકપ્રિય રમતમાં પરિવર્તિત થઈ શકે છે.