નવી દિલ્હી : ભારતની વિકાસયાત્રાની કરોડરજ્જુ સમાન સ્ટીલ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે ફરી એકવાર પોતાની મજબૂત પકડ સાબિત કરી છે. વર્ષ ૨૦૧૮થી વિશ્વના બીજા સૌથી મોટા સ્ટીલ ઉત્પાદક તરીકેનું સ્થાન હાંસલ કર્યા બાદ ભારતે સતત આ ગૌરવ જાળવી રાખ્યું છે. સરકારી યાદી મુજબ, વૈશ્વિક ક્રૂડ સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં ભારતનો હિસ્સો ૨૦૧૪માં જે ૫.૨% હતો, તે વર્ષ ૨૦૨૪માં વધીને ૭.૯% પર પહોંચી ગયો છે.
ઉત્પાદન અને વપરાશમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો
ભારત માત્ર ઉત્પાદનમાં જ નહીં, પરંતુ વપરાશમાં પણ વિશ્વમાં બીજા ક્રમે છે. વર્લ્ડ સ્ટીલ એસોસિએશનના ડેટા મુજબ, ૨૦૧૪-૧૫માં ભારતમાં સ્ટીલનો વપરાશ ૭૭ મિલિયન ટન (MT) હતો, જે ૨૦૨૫-૨૬માં આશ્ચર્યજનક રીતે વધીને ૧૬૩.૭ MT સુધી પહોંચી ગયો છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે કેટલી ઝડપથી પ્રગતિ થઈ રહી છે.
આત્મનિર્ભર ભારત અને ૨૦૪૭નો રોડમેપ
કેન્દ્ર સરકાર 'આત્મનિર્ભર ભારત' ના વિઝન હેઠળ સ્ટીલ ક્ષેત્રને વધુ ઊંચાઈ પર લઈ જવા કાર્યરત છે. વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારતની સ્ટીલ ઉત્પાદન ક્ષમતા ૫૦૦ મિલિયન ટન સુધી લઈ જવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે નવી ટેકનોલોજી અને પ્લાન્ટ્સના વિસ્તરણ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
પર્યાવરણ અને 'ગ્રીન સ્ટીલ' પર ધ્યાન
ઉદ્યોગના વિકાસની સાથે ભારત પર્યાવરણ પ્રત્યે પણ એટલું જ સજાગ છે. વર્ષ ૨૦૭૦ સુધીમાં 'નેટ-ઝીરો' ઉત્સર્જનનો લક્ષ્યાંક પૂરો કરવા માટે સ્ટીલ ક્ષેત્રમાં 'ડીકાર્બોનાઇઝેશન' (કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવું) ની પ્રક્રિયા તેજ કરવામાં આવી છે. હાઈડ્રોજન આધારિત સ્ટીલ ઉત્પાદન અને પ્રદૂષણ ઘટાડતી ટેકનોલોજી અપનાવીને ભારત વિશ્વને પર્યાવરણલક્ષી વિકાસનો માર્ગ બતાવી રહ્યું છે.
સ્ટીલ સેક્ટરની આ પ્રગતિ આગામી દાયકાઓમાં ભારતને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાના પાવરહાઉસ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.