તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ચોમાસામાં પણ તપ્યું ભારતઃ ઓગષ્ટમાં ૧૨૫ વર્ષનો તુટયો રેકોર્ડ
ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વમાં તાપમાનના ખતરનાક તેવરને લઈને વૈજ્ઞાનિકો ચિંતાતુર : કાળઝાળ ગરમી પડીઃ યુરોપની તો નદીઓ સુકાઈ ગઈઃ જુલાઈ ૨૦૨૩ જેવો જ ઓગષ્ટ રહ્યોઃ અલ નીનોએ વધારી ગરમીઃ ક્લાઈમેટ ચેંજ પણ એક કારણ
નવી દિલ્હી,તા.૧૨: ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ વિશ્વનો સૌથી ગરમ ઓગસ્ટ મહિનો હતો. યુરોપિયન યુનિયનની કોપરનિકસ ક્લાઇમેટ ચેન્જ સર્વિસ (C3S) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, આ મહિને વૈશ્વિક સરેરાશ તાપમાન જુલાઈ ૨૦૨૩ માં સ્થાપિત રેકોર્ડની બરાબરી કરી ગયું છે. ઓગસ્ટમાં પૃથ્વીનું સરેરાશ તાપમાન પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તરથી ૧.૬૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે હતું.
આ વધતી ગરમીની અસરો યુરોપમાં પણ સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી હતી. જૂનથી ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધીનો સમયગાળો રેકોર્ડ પરનો સૌથી ગરમ ઉનાળો હતો, જે ૨૦૨૪ ના સ્તરની બરાબર હતો. સમગ્ર યુરોપમાં, ૨૦૨૬નો ઉનાળો રેકોર્ડ પરનો ત્રીજો સૌથી ગરમ ઉનાળો હતો, જ્યારે પﾍમિ યુરોપમાં તે રેકોર્ડ પરનો સૌથી ગરમ ઉનાળો હતો.
ઓગસ્ટમાં યુરોપના મોટાભાગના ભાગોમાં વરસાદ ઓછો થયો, જેના કારણે જમીનમાં ભેજ ઓછો થયો અને ઘણી નદીઓના પાણીનું સ્તર ઘટ્યું. ફ્રાન્સ, બ્રિટન, હંગેરી, રોમાનિયા અને સર્બિયામાં ગંભીર દુષ્કાળની સ્થિતિ પ્રવર્તી. રાઈન, ડેન્યુબ, સધર્ન બગ અને ડિનીપર જેવી મુખ્ય નદીઓમાં સામાન્ય કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછો પ્રવાહ જોવા મળ્યો.
ઘણા વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી ગરમ અને શુષ્ક હવામાન રહ્યું. ઓગસ્ટના અંતમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ પડ્યો, જેનાથી દુષ્કાળમાંથી થોડી રાહત મળી. જો કે, વધુ પડતા વરસાદને કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં પૂર પણ આવ્યું.
ઓગસ્ટમાં એક્સ્ટ્રાપોલર મહાસાગરોનું સરેરાશ દરિયાઈ સપાટીનું તાપમાન (SST) રેકોર્ડ ઊંચા સ્તરે હતું, જે માર્ચ ૨૦૨૪ના રેકોર્ડની બરાબર હતું. એક્સ્ટ્રાપોલર મહાસાગરનો સૌથી વધુ દૈનિક SST ૨૧.૧૧ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયો હતો.
ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્રની સપાટી પણ ખૂબ ગરમ રહી. અલ નીનોની સ્થિતિ અહીં મજબૂત બની રહી છે. ગ્લોબલ વોર્મિગની સાથે દરિયાઈ તાપમાનમાં વધારો પણ વિશ્વના હવામાનને અસર કરી શકે છે.
જ્યારે ભારતના આકાશમાં ભારે વરસાદ પડી રહ્યો હતો, ત્યારે વિશ્વના ઘણા દેશોમાં તીવ્ર ગરમી પડી રહી હતી. સાંભળવામાં કદાચ વિચિત્ર લાગશે, પરંતુ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના મહિનામાં પણ આવી જ આઘાતજનક અને ભયાનક હવામાન પેટર્ન જોવા મળી. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન પણ ભારતમાં ગરમીના મોજાએ અગાઉના તમામ વૈશ્વિક ગરમીના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા હતા, જેના કારણે વૈજ્ઞાનિકોમાં ચિતા વધી ગઈ છે. વરસાદ વચ્ચે એવું શું બન્યું કે આટલી તીવ્ર ગરમીનું મોજું આવ્યું?
ગયો મહિનો, ઓગસ્ટ ૨૦૨૬, વિશ્વ માટે સામાન્ય ગરમ મહિનો નહોતો. યુરોપિયન યુનિયનની કોપરનિકસ ક્લાઇમેટ ચેન્જ સર્વિસ (C3S) અનુસાર, ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં પૃથ્વીનું સરેરાશ સપાટીનું તાપમાન ૧૬.૯૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું. આ જુલાઈ ૨૦૨૩ સાથે સરખાવી શકાય છે, જેને રેકોર્ડ પરનો સૌથી ગરમ મહિનો માનવામાં આવતો હતો. ઓગસ્ટનું તાપમાન પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સરેરાશ કરતા ૧.૬૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે હતું.
પૃથ્વીના સતત ગરમ થવાનું સૌથી મોટું કારણ માનવ પ્રવૃત્તિઓને કારણે થતું આબોહવા પરિવર્તન છે. કોલસો, તેલ અને ગેસ જેવા અશ્મિભૂત ઇંધણને બાળવાથી વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. આ વાયુઓ પૃથ્વીના સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો કરી રહ્યા છે. પરિણામે, હવે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં પહેલા કરતાં વધુ ગરમી પડવાની શક્યતા છે.
ઓગસ્ટમાં આબોહવા પરિવર્તન એકમાત્ર ગુનેગાર નહોતું. પેસિફિક મહાસાગરમાં અલ નીનોની સ્થિતિ વધુ મજબૂત થઈ રહી હતી. અલ નીનો દરમિયાન, સમુદ્રના પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થાય છે. આ વધારાની ગરમી વાતાવરણમાં છોડવામાં આવે છે, જે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં તાપમાનને અસર કરે છે.
કોપરનિકસના મતે, ઓગસ્ટમાં ધ્રુવીય પ્રદેશોને બાદ કરતાં વિશ્વના મહાસાગરોનું સરેરાશ સપાટીનું તાપમાન ૨૧.૦૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું, જે એક રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તર છે. પેસિફિક મહાસાગર પણ ખૂબ ગરમ રહ્યો, અને અલ નીનો વધુ મજબૂત થવાની ધારણા છે.
ઓગસ્ટની ગરમી એક જ પ્રદેશ સુધી મર્યાદિત નહોતી. વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં જમીનનું તાપમાન ઓગસ્ટ માટે રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. પﾍમિ યુરોપમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી ગરમ ઉનાળો રહ્યો. ઘણા દેશોમાં વારંવાર ગરમીના મોજા અને જંગલમાં આગ લાગી. ફ્રાન્સ, ઇટાલી, બાલ્કન્સ અને મધ્ય યુરોપના કેટલાક ભાગોમાં ઓગસ્ટનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં અનેક ડિગ્રી વધારે હતું.
યુએસ નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (NOAA) એ પણ ઓગસ્ટને રેકોર્ડ પરનો સૌથી ગરમ મહિનો જાહેર કર્યો. જૂન અને ઓગસ્ટ વચ્ચેનો સમયગાળો ત્રણ મહિનાનો સૌથી ગરમ સમયગાળો પણ હતો.
ઓગસ્ટ દરમિયાન ભારતમાં દક્ષિણપﾍમિ ચોમાસાની અસરોનો અનુભવ થયો, અને ઘણા ભાગોમાં સારો વરસાદ પડ્યો. આમ છતાં, દેશભરમાં તાપમાને નવા રેકોર્ડ બનાવ્યા. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર, ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ભારતમાં ૧૯૦૧ પછીનો સૌથી ગરમ ઓગસ્ટ મહિનો હતો. દેશનું સરેરાશ તાપમાન ૨૮.૦૧ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૦.૬૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધારે હતું.
સૌથી મોટી ચિતા રાત્રિના તાપમાનની હતી. ઓગસ્ટમાં ભારતનું સરેરાશ લઘુત્તમ તાપમાન ૨૪.૩૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૦.૬૮ ડિગ્રી વધારે હતું.
આનો અર્થ એ થયો કે સમસ્યા દિવસની અતિશય ગરમી સુધી મર્યાદિત નહોતી. રાતો પણ સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ હતી. પરિણામે, દિવસની ગરમી પછી લોકો, ઇમારતો અને જમીનને ઠંડુ થવા માટે ઓછો સમય મળ્યો.
ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રેકોર્ડ તાપમાન માટે ઘણા પરિબળો એકસાથે કામ કરી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે. લાંબા ગાળાના આબોહવા પરિવર્તન, રેકોર્ડ બનાવતા સમુદ્રનું તાપમાન અને મજબૂત બનતી અલ નીનો ઘટનાએ સંયુક્ત રીતે વૈશ્વિક તાપમાનમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો. આ રેકોર્ડ તોડનાર ઓગસ્ટ ગરમી ફક્ત એક મહિનાની ગરમીની વાર્તા નથી. સતત વધતા તાપમાન સૂચવે છે કે ભવિષ્યમાં વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં આવી અસામાન્ય ગરમી વધુ સામાન્ય બની શકે છે.(૪૦.૮)
(9:46 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
