કાઠમંડુ:  ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના વર્ષો જૂના સરહદી વિવાદમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે, જ્યારે વડા પ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહે સંસદમાં સ્વીકાર્યું કે કેટલીક ભારતીય ભૂમિ પર નેપાળનો કબજો હોઈ શકે છે. આ નિવેદન ખાસ કરીને સુસ્તા વિસ્તારના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહ્યું છે, જે બિહારના પશ્ચિમ ચંપારણ અને નેપાળના લુમ્બિની પ્રાંતની વચ્ચે સ્થિત છે. સામાન્ય રીતે નેપાળ ભારત પર અતિક્રમણના આરોપો લગાવતું હોય છે, પરંતુ વડા પ્રધાન કક્ષાએથી ભારતીય પ્રદેશ પર નેપાળના કબજાનો ઉલ્લેખ થતા રાજદ્વારી વર્તુળોમાં આશ્ચર્ય ફેલાયું છે. આ નિવેદન બાદ નેપાળના પૂર્વ રાજદ્વારીઓએ તેને વ્યૂહાત્મક ભૂલ ગણાવી વાંધો ઉઠાવ્યો છે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બંને દેશો વચ્ચેની જટિલ સીમાઓને ફરી ચર્ચામાં લાવી દીધી છે.

આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં ગંડક નદી છે, જેને નેપાળમાં નારાયણી નદી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પર્વતીય ભૂગોળ અને નદીઓના બદલાતા માર્ગને કારણે ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની કુદરતી સરહદ સતત બદલાતી રહે છે. ઐતિહાસિક રીતે, ગંડક નદીના વહેણમાં આવેલા પરિવર્તનને કારણે અગાઉ ભારત તરફ રહેલો જમીનનો મોટો હિસ્સો ધીમે ધીમે નેપાળની સરહદમાં ખસી ગયો છે. નિષ્ણાતોના મતે, લગભગ 14,860 હેક્ટર જમીન અત્યારે વિવાદના ઘેરામાં છે. ઐતિહાસિક સંધિઓ અને નદીના જૂના નકશા મુજબ ભારત તેને પોતાનો ભાગ માને છે, જ્યારે ભૌગોલિક સ્થિતિ બદલાતા નેપાળ ત્યાં પોતાનો વહીવટ ચલાવી રહ્યું છે, જે અત્યારે સંઘર્ષનું મુખ્ય બિંદુ બન્યું છે.

નેપાળી બાબતોના નિષ્ણાતો માને છે કે વડા પ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહનો આ સ્વીકાર ભલે હિંમતભર્યો લાગે, પરંતુ તે ભારત સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં ખટાસ પેદા કરી શકે છે. સુસ્તા જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં નેપાળે સશસ્ત્ર પોલીસ દળ (APF) ની તૈનાતી વધારી દેતા સરહદ પર તણાવ વધવાની શક્યતા છે. નેપાળી અધિકારીઓ આ મુદ્દાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર લઈ જવાની ફિરાકમાં છે, પરંતુ ભારત તેને દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલવા પર ભાર મૂકે છે. આગામી સમયમાં જો આ સીમાંકન વિવાદનો યોગ્ય ઉકેલ નહીં આવે, તો નદીઓના બદલાતા પ્રવાહની જેમ જ બંને દેશોના રાજદ્વારી સંબંધો પણ જોખમી વળાંક લઈ શકે છે.