નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારત એક સુરક્ષિત ઇંધણ સ્ત્રોત તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. જુલાઈ 2026માં ભારતીય રિફાઇનરીઓએ દૈનિક 1.4 મિલિયન બેરલ રિફાઇન્ડ ઇંધણની નિકાસ કરવાનો મેગા-રેકોર્ડ નોંધાવ્યો છે. રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટ પર ક્રૂડ ઓઈલ મેળવી તેને શુદ્ધ કરીને નફાકારક દેશોમાં વેચવાની ભારતીય રણનીતિએ વૈશ્વિક તેલ બજારના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે.

ભારતની આ સફળતાનું મુખ્ય કારણ તેની રિફાઇનિંગ ક્ષમતામાં થયેલો ધરખમ વધારો છે. મે મહિનાની સરખામણીમાં જુલાઈમાં નિકાસમાં 50 ટકાનો જંગી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને આફ્રિકન દેશોની વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે ભારતે પોતાની સપ્લાય ચેઇનમાં ફેરફાર કર્યો છે. મે 2026માં ભારતે તેના કુલ ડીઝલ પુરવઠાના 80 ટકા હિસ્સો આફ્રિકન ખંડને મોકલીને આ બજાર પર મજબૂત પકડ જમાવી લીધી છે.

યુદ્ધ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે મધ્ય પૂર્વ અને યુરોપની ઘણી મોટી રિફાઇનરીઓ પ્રભાવિત થઈ છે, જેના પરિણામે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને જેટ ફ્યુઅલની વૈશ્વિક અછત સર્જાઈ છે. ભારતની રિફાઇનરીઓએ આ તકનો કુશળતાપૂર્વક લાભ લીધો છે. હવે ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ તેમના ક્રૂડ ઓઈલના પ્રોસેસિંગ માટે ભારત પર નિર્ભર બની રહી છે, જે ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે એક વિશ્વાસપાત્ર એનર્જી હબ તરીકે પ્રસ્થાપિત કરે છે.

ભારતનું આયોજન માત્ર ટૂંકા ગાળાના નફા પૂરતું મર્યાદિત નથી. સરકાર 2030 સુધીમાં વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ કેન્દ્ર તરીકે ભારતને જોવાનું લક્ષ્ય રાખી રહી છે. આ માટે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં રિફાઇનિંગ ક્ષેત્રમાં રોકાણમાં 23 ટકાનો વધારો થયો છે. નવી રિફાઇનરીઓનું આધુનિકીકરણ અને હાલની ક્ષમતાઓને બમણી કરવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવામાં આવી છે, જે ભવિષ્યમાં ભારતને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા શૃંખલાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ બનાવશે.

આગામી સમયમાં, ભારત તેના રિફાઇનિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વધુ મૂડી રોકાણ કરવાની યોજના ધરાવે છે. વૈશ્વિક માંગ અને રશિયા સાથેના મજબૂત વેપારી સંબંધોને ધ્યાનમાં લેતા, આગામી પાંચ વર્ષ ભારત માટે આર્થિક રીતે નિર્ણાયક રહેશે. આ વ્યૂહાત્મક પગલાં માત્ર ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતની ભૂમિકાને પણ વધુ મજબૂત બનાવશે.