તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ભારત-પાક. સંબંધ સુધરશે? ૩ મહિનામાં ૨ ગુપ્ત બેઠકો
ઓપરેશન સિંદુર પછી ભારત-પાક સંબંધો સુધારવા પ્રયાસો કરી રહ્યા છેઃ ચેનલ મંત્રણાઓ : રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર ડોભાલ પણ સક્રિયઃ બંને દેશો મંત્રણાના દ્વારા ખોલે તેવી શક્યતા
નવી દિલ્હી,તા.૯: ઓપરેશન સિદૂર પછી ભારત અને પાકિસ્તાન સંબંધો પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓએ છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં ઓછામાં ઓછી બે વાર બેક-ચેનલ વાટાઘાટો કરી છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલનું કાર્યાલય આ વાતચીતોથી વાકેફ છે. ઓપરેશન સિદૂરના એક વર્ષ પછી (જ્યારે પાકિસ્તાન સાથે કોઈ સત્તાવાર સંપર્ક થયો નથી), ભૂતપૂર્વ ભારતીય અને પાકિસ્તાની સૈન્ય જનરલો અને નિવૃત્ત રાજદ્વારીઓ છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં ઓછામાં ઓછા બે વાર મળ્યા છે, એક કતારમાં અને બીજી બીજા એશિયન દેશની રાજધાનીમાં. જ્યારે આ ઔપચારિક બેક-ચેનલ વાતચીત નથી, ત્યારે ઓપરેશન સિદૂર પછી આ પહેલી વાર આવી વાતચીત છે. આ પ્રયાસ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે ઇસ્લામાબાદ અને રાવલપિડી સાથે આવી પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે સત્તાવાર વર્તુળોમાં સર્વસંમતિ વધી રહી છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલના કાર્યાલયને જરૂરિયાત વધારી દેવામાં આવી છે, અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ સચિવાલયને પણ આ માટેની પાકિસ્તાનની ઇચ્છાની જાણ કરવામાં આવી છે. બેક-ચેનલ વાટાઘાટોના પક્ષમાં રાજકીય સ્તરે હજુ સુધી કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ આ પુનર્વિચાર પાછળનું મુખ્ય કારણ બીજા હુમલાની ઘટનામાં ઉદ્વવતા તણાવનું સંચાલન કરવાનું છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે હાલમાં, બંને દેશો વચ્ચે કટોકટી વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીનો અભાવ છે. પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી અને ઓપરેશન સિદૂર દરમિયાન, બંને દેશોના ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ મિલિટરી ઓપરેશન્સ (DGMOs) વચ્ચે વાતચીતનું એકમાત્ર માધ્યમ હોટલાઇન હતું. આજે પણ, બંને દેશોના DGMOs અઠવાડિયામાં એકવાર (સામાન્ય રીતે મંગળવારે) વાત કરે છે.
ઓપરેશન સિંદૂરને એક વર્ષ વીતી ગયું છે. જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કોઈ સત્તાવાર સંપર્ક થયો નથી, ત્યારે વાતચીતનો માર્ગ ખોલવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. નિવૃત્ત સૈન્ય જનરલો અને નિવૃત્ત રાજદ્વારીઓએ આ જવાબદારી સંભાળી છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, તેમણે છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં ઓછામાં ઓછી બે ગુપ્ત બેઠકો યોજી છે.
અહેવાલ મુજબ, આ બેઠકો કતાર અને અન્ય એશિયન દેશની રાજધાનીમાં યોજાઈ હતી. જ્યારે આ બેઠકો ઔપચારિક નથી, ઓપરેશન સિદૂર પછી આ આ પ્રકારનો પહેલો પ્રયાસ છે. સરકારી વર્તુળોમાં એક સર્વસંમતિ વધી રહી છે કે ઇસ્લામાબાદ અને રાવલપિડી વચ્ચે વાતચીત માટે એક ગુપ્ત ચેનલ ખુલ્લી રહેવી જોઈએ.
અંગ્રેજી અખબારે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે આ વાટાઘાટોની જરૂરિયાત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલના કાર્યાલય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ સચિવાલયને જણાવવામાં આવી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાને પણ આવી વાટાઘાટોની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભવિષ્યમાં સંભવિત આતંકવાદી હુમલાની સ્થિતિમાં તણાવમાં વધુ વધારો થતો અટકાવવાનો છે. હાલમાં, બંને દેશો વચ્ચે વાતચીતનું એકમાત્ર માધ્યમ ડીજીએમઓ સ્તરે મંગળવારે યોજાતી સાપ્તાહિક હોટલાઇન વાતચીત છે.
ભારત માને છે કે બેક-ચેનલ વાતચીત એ જણાવેલ સ્થિતિનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી કે આતંકવાદ અને સંવાદ સાથે રહી શકતા નથી. આને એક એવી પદ્ધતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે જ્યાં ભારત સરકાર કટોકટીના સમયે પાકિસ્તાની નેતૃત્વ સાથે સીધી વાત કરી શકે છે.
પાકિસ્તાન હાલમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરે પોતાની શક્તિને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવી છે અને તેમને યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો સંપૂર્ણ ટેકો છે. આવી સ્થિતિમાં, જો કોઈ નવો આતંકવાદી હુમલો થાય છે, તો ભારત માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇસ્લામાબાદ પર દબાણ લાવવાનું પડકારજનક બની શકે છે. તેથી, ભારતે પોતાના સ્તરે સીધી વાતચીત વ્યવસ્થા જાળવવાની જરૂર છે.
ભારત અને પાકિસ્તાનનો ગુપ્ત વાતચીતનો લાંબો ઇતિહાસ છે. ૨૦૧૫ થી ૨૦૧૮ ની વચ્ચે, NSA ડોભાલે બેંગકોકમાં તેમના તત્કાલીન પાકિસ્તાની સમકક્ષો સાથે ઘણી બેઠકો કરી હતી. ૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ, લેફટનન્ટ જનરલ મોહમ્મદ અસીમ મલિકને પાકિસ્તાનના નવા NSA તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ પાકિસ્તાનના ૧૦મા NSA છે અને ISI ચીફ અને NSA બંને પદ સંભાળનારા પ્રથમ અધિકારી છે. આનાથી પાકિસ્તાનની લશ્કરી અને નાગરિક સત્તાઓ એક છત્ર હેઠળ આવે છે, જેનાથી ફિલ્ડ માર્શલ મુનીરનું સીધું નિયંત્રણ વધુ મજબૂત બને છે
(9:46 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
