નવી દિલ્હી:  વૈશ્વિક તકનીકી મંચ પર ભારતે વધુ એક વખત પોતાની મજબૂત પકડ સાબિત કરી દીધી છે. તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલા પ્રતિષ્ઠિત 'સાઇડ ૨૬' (SIDE 26) વૈશ્વિક અહેવાલ અનુસાર, ભારત ડિજિટલ અર્થતંત્રની દ્રષ્ટિએ વિશ્વમાં પાંચમા ક્રમે અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની ક્ષમતા તેમજ વિકાસની બાબતમાં ચોથા ક્રમે પહોંચી ગયું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વિતેલા થોડા વર્ષોમાં દેશે ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નવીન ટેકનોલોજી અપનાવવામાં વૈશ્વિક સ્તરે બહુ મોટી છલાંગ લગાવી છે. જોકે, આ મોટી સફળતાની સાથે અહેવાલમાં એક ચિંતાજનક પાસું પણ ઉજાગર કરવામાં આવ્યું છે, જે ભારતના આ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યો સામે અવરોધ ઊભો કરી શકે છે.

અહેવાલમાં વિગતવાર જણાવવામાં આવ્યું છે કે ભારત પાસે વિશ્વનું સૌથી મોટું યુવા સંસાધન અને આઇટી (IT) પ્રતિભાઓનો ભંડાર છે, જેના કારણે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના સંશોધન અને અમલીકરણમાં દેશે વિશ્વના અનેક વિકસિત દેશોને પાછળ છોડી દીધા છે. ભારત સરકારે ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાન અને યુપીઆઈ (UPI) જેવા મજબૂત ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા આર્થિક વ્યવહારોને સાવ બદલી નાખ્યા છે, જેના કારણે ભારત વૈશ્વિક ડિજિટલ ઇકોનોમીમાં ટોચના પાંચ દેશોની યાદીમાં ગૌરવપૂર્ણ સ્થાન મેળવવામાં સફળ રહ્યું છે.

જોકે, 'સાઇડ ૨૬' ના આ અહેવાલમાં ભારતની આ સુંદર તસવીર પાછળ રહેલા એક ગંભીર જોખમ તરફ પણ આંગળી ચીંધવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતના ટેકનોલોજી અને એઆઈ ક્ષેત્રની આકાંક્ષાઓ માટે 'કેપિટલ ગેપ' (મૂડીની અછત અથવા રોકાણનો મોટો તફાવત) એક બહુમોટો ખતરો બની રહ્યો છે. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ અને સંશોધન સંસ્થાઓ પાસે અદભુત વિચારો અને વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતા તો છે, પરંતુ પશ્ચિમી દેશો અથવા ચીનની સરખામણીએ તેમને મળતું સ્થાનિક રોકાણ કે ભંડોળ ખૂબ જ ઓછું છે. જો આ કેપિટલ ગેપને સમયસર પૂરવામાં નહીં આવે, તો ભારતની આ અગ્રતા લાંબો સમય ટકી શકશે નહીં.

તકનીકી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે એઆઈ અને ડિજિટલ ઇકોનોમીના ક્ષેત્રમાં ટકી રહેવા માટે અબજો ડોલરના સતત રોકાણની જરૂર પડે છે, ખાસ કરીને હાઇ-એન્ડ કમ્પ્યુટિંગ પાવર, ડેટા સેન્ટર્સ અને સેમિકન્ડક્ટર ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે. ભારતમાં હાલમાં મોટાભાગનું રોકાણ વિદેશી વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સ પર આધારિત છે. સ્થાનિક સ્તરે બેંકો અને મોટા ઉદ્યોગગૃહો દ્વારા આ ઊંચા જોખમ ધરાવતા તકનીકી ક્ષેત્રોમાં જે પ્રમાણમાં મૂડી રોકવી જોઈએ, તેનો મોટો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે, જે ચિંતાનો વિષય છે.

આ સંજોગોમાં, અહેવાલ સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્રો વચ્ચે વધુ મજબૂત ભાગીદારી (PPP મોડલ) સ્થાપવાની ભલામણ કરે છે. સરકાર દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે જાહેર કરાયેલી પ્રોત્સાહક યોજનાઓ પ્રશંસનીય છે, પરંતુ વૈશ્વિક લીડર બનવા માટે સ્થાનિક રોકાણકારોએ આગળ આવવું પડશે. જો ભારત આ કેપિટલ ગેપની સમસ્યાને હલ કરી લેશે, તો તે આગામી દાયકામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડિજિટલ અર્થતંત્રના ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે નેતૃત્વ પૂરું પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.