વોશિંગ્ટન : વિશ્વના બે સૌથી મોટા લોકશાહી દેશો - ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મોટું નિવેદન સામે આવ્યું છે. સીએનએન (CNN) ના જાણીતા પત્રકાર, લેખક અને વૈશ્વિક બાબતોના વિશ્લેષક ફરીદ ઝકારિયાએ દાવો કર્યો છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો અત્યારે "ખરાબ સ્થિતિમાં" છે. એક વિશેષ ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે બંને દેશો વચ્ચે અત્યારે એક એવી "વિશ્વસનીય ચેનલ" (Trustworthy Channel) નો મોટો અભાવ છે, જેના દ્વારા નવી દિલ્હી પોતાની ચિંતાઓ અને મુદ્દાઓને વોશિંગ્ટન સમક્ષ યોગ્ય રીતે રજૂ કરી શકે અને અમેરિકા તેને સકારાત્મક રીતે સ્વીકારે.

જો કે, તેમણે આશાવાદ પણ વ્યક્ત કર્યો છે કે ચીનનો સામનો કરવા માટે બંને દેશોના લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક હિતો સમાન છે, તેથી ભલે અત્યારે સંબંધો નબળા દેખાતા હોય, પણ ભવિષ્યમાં આ ભાગીદારી ખૂબ જ મજબૂત અને સ્થાયી રહેશે.

પાકિસ્તાન 'હેરા-ફેરી' કરીને ચેનલ સેટ કરી લે છે, પણ ભારત સાચી લોકશાહી છે

સંબંધોના આ વિરોધાભાસને સમજાવતા ફરીદ ઝકારિયાએ પાકિસ્તાનનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. તેમણે કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે, "પાકિસ્તાનીઓએ વોશિંગ્ટન સાથે ગુપ્ત કનેક્શન અને વિશ્વસનીય ચેનલ સ્થાપિત કરવાનો શોર્ટકટ માર્ગ શોધી કાઢ્યો છે, જેમાં કેટલીક પડદા પાછળની 'હેરા-ફેરી' સામેલ હોય છે. પરંતુ હું તે ન કરવા બદલ ભારતનો હૃદયપૂર્વક આદર કરું છું. ભારત એક સાચી, વાસ્તવિક અને ઉદાર લોકશાહી છે અને લોકશાહી હોવાને કારણે જ ભારત પર કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય નિયંત્રણો અને મર્યાદાઓ પણ લાગુ પડે છે."

'તમારા નહેરુવીયન ઊંચા ઘોડા પરથી નીચે ઉતરો, વાસ્તવિકતા સ્વીકારો'

બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી અને ટેરિફ વિવાદો પર ફરીદ ઝકારિયાએ ભારતને અરીસો બતાવતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વાત કહી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "ભારતને અમેરિકાની જરૂર છે તેના કરતાં અમેરિકાની વધુ જરૂર છે. ભારતના રાજદ્વારીઓ પોતાના જૂના 'નહેરુવીયન ઊંચા ઘોડા' પર બેસીને ખૂબ જ પવિત્ર કે સૈદ્ધાંતિક બની શકે છે, પરંતુ કડવી વાસ્તવિકતા એ છે કે ભારતનો આર્થિક વિકાસ અમેરિકા સાથેના સારા સંબંધો પર નિર્ભર છે, જ્યારે અમેરિકાનો વિકાસ ભારત પર આધારિત નથી. આનો અર્થ એ કે ભારતે થોડી વધુ મહેનત કરવી પડશે, દોડાદોડ કરવી પડશે અને રાજદ્વારી સ્તરે કેટલાક સમાધાન (Compromises) પણ કરવા પડશે. જો આખી રોટલી ન મળે, તો અડધી રોટલી સ્વીકારીને પણ આગળ વધવું પડશે. આ બાબતે ભારતની અનિચ્છા સરેરાશ ભારતીય નાગરિકના જીવનધોરણના સુધારાને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે."

તેમણે ઉમેર્યું કે ભારતે ભૂતકાળમાં આવા રસ્તાઓ શોધ્યા છે અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ પ્રકારની રાજદ્વારી કુશળતામાં ખૂબ જ માહિર છે, પરંતુ તાજેતરના સમયમાં આ દિશામાં પૂરતા પ્રયાસો થયા નથી.

ચીનનો ઉદય અને વસ્તીવિષયક કનેક્શન જ સંબંધોને બચાવશે

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવ અંગે વાત કરતા ઝકારિયાએ કહ્યું કે, ટ્રમ્પની કોઈ નિશ્ચિત વિચારધારા નથી અને તેઓ માત્ર એક મજબૂત રાષ્ટ્રપતિ દેખાવા માંગે છે, તેથી તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સંઘર્ષોમાંથી પીછેહઠ પણ કરી શકે છે.

જ્યારે પણ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને તેઓ જે વૈશ્વિક નેતાઓના પ્રશંસક છે તેમના વિશે પૂછવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ વારંવાર પીએમ નરેન્દ્ર મોદીનું નામ સન્માનપૂર્વક લે છે. અંતમાં તેમણે જણાવ્યું કે, ભલે અત્યારે સંબંધોમાં ખટાશ હોય, પણ બે મુખ્ય પરિબળો ભારત-અમેરિકાને ક્યારેય અલગ થવા નહીં દે:

૧. ચીનનો ઉદય: જે બંને દેશો માટે સમાન મોટો પડકાર છે.

૨. વસ્તીવિષયક વાસ્તવિકતા: અમેરિકામાં વસતા કરોડો ભારતીય-અમેરિકનો અને બંને દેશો વચ્ચેના મજબૂત બિઝનેસ-ટુ-બિઝનેસ અને લોકો-થી-લોકોના અંગ્રેજી જોડાણો. આ જ કારણોસર આ સંબંધો લાંબા ગાળે અત્યંત મજબૂત પાયા પર ટકેલા રહેશે.