નવી દિલ્હી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર વધતા વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે, ભારત તેની લાંબા સમયથી ચાલતી અને સ્પષ્ટ નીતિ પર અડગ છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો ઉપયોગ કરવા બદલ ભારત કોઈપણ પક્ષને કોઈ ફી ચૂકવશે નહીં.

અધિકારીઓ કહે છે કે જ્યારે ઈરાને પહેલી વાર જહાજો પર ફી લાદવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો ત્યારે ભારતનું વલણ એ જ રહ્યું હતું, અને તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.

  ભારત માને છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ ચલાવવા જોઈએ અને તમામ દેશોના વાણિજ્યિક જહાજોને અવરોધ વિના અને સલામત માર્ગનો અધિકાર હોવો જોઈએ. આ પરિસ્થિતિ એવા સમયે ઊભી થઈ છે જ્યારે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે યુએસ હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષા જાળવશે અને તેમાંથી પસાર થતા કાર્ગો પર 20 ટકા ફી વસૂલશે.

   જોકે ભારતે સત્તાવાર રીતે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી, 1 માર્ચ, 2026 થી શરૂ થયેલા પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ બાદ રચાયેલી આંતર-મંત્રી સમિતિ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે.

અધિકારીઓનું કહેવું છે કે કોઈપણ ટ્રાન્ઝિટ ફી ભારતને સ્વીકાર્ય નહીં હોય. દરમિયાન, ભારતે તેની ઉર્જા પુરવઠા વ્યૂહરચનામાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, થોડા મહિના પહેલા સુધી, ભારતના ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ પુરવઠાનો આશરે 60 ટકા હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવતો હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને લગભગ 20 ટકા થઈ ગયો છે. ભારતે રશિયા સહિત અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી તેલની આયાત વધારી છે. આ તેલ યુરોપ થઈને સુએઝ કેનાલ દ્વારા ભારત પહોંચી રહ્યું છે.

ખાનગી એજન્સી કેપ્લરના અહેવાલ મુજબ, જહાજો હવે જોખમી વિસ્તારો ટાળવા માટે લાંબા પરંતુ સુરક્ષિત દરિયાઈ માર્ગો અપનાવી રહ્યા છે. આનાથી માત્ર તેલ પુરવઠા પર અસર થઈ નથી, પરંતુ ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા પણ મજબૂત થઈ છે. અધિકારીઓ માને છે કે આ ફેરફાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગો પર ભવિષ્યમાં કોઈપણ ટેરિફ અથવા પ્રતિબંધોની અસરને મર્યાદિત કરશે.

ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાને અમેરિકા સાથે "વાટાઘાટો કરાયેલ કરાર" તોડ્યો છે. તેમણે આ કરાર ક્યારે અને કયા વિષય પર થયો તે સ્પષ્ટ કર્યું નથી. ટ્રમ્પે ટ્રુથસોશિયલ પર જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા હવે "હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના રક્ષક" તરીકે સ્થાપિત થશે. બદલામાં, સુરક્ષા અને દેખરેખ ખર્ચને આવરી લેવા માટે આ માર્ગમાંથી પસાર થતા તમામ માલ પર 20 ટકા ડ્યુટી વસૂલવામાં આવશે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ વ્યવસ્થાને અમલમાં મૂકવાની પ્રક્રિયા તાત્કાલિક શરૂ થશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો છે અને ખુલ્લો રહેશે, પછી ભલે ઈરાન તેને સમર્થન આપે કે ન આપે. તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા હવે "ઈરાની નાકાબંધી" ફરીથી લાદશે, જે ફક્ત ઈરાની જહાજો અને તેના ગ્રાહકોને જ પરિવહન કરતા અટકાવશે.

ઈરાનના સંયુક્ત લશ્કરી કમાન્ડ, ખાતમ અલ-અંબિયા સેન્ટ્રલ હેડક્વાર્ટરે જણાવ્યું હતું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંચાલનમાં અમેરિકાની દખલગીરી કોઈપણ કિંમતે સહન કરવામાં આવશે નહીં. જો અમેરિકા વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેને સખત પ્રતિકારનો સામનો કરવો પડશે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે યુએસ હુમલાઓની નિંદા કરતા કહ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ટ્રાન્ઝિટ રૂટના સંચાલન અંગે ઓમાન સાથે વાતચીત થઈ હતી, પરંતુ યુએસ દબાણને કારણે અંતિમ નિર્ણય પર પહોંચી શકાયો નથી.

ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ અનુસાર, સેન્ટકોમે અહેવાલ આપ્યો છે કે રવિવાર અને સોમવાર વચ્ચે, ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ, દરિયાકાંઠાના રડાર, મિસાઈલ અને ડ્રોન બેઝ અને ફાસ્ટ એટેક બોટ પર વ્યાપક હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આ કામગીરીમાં ફાઇટર જેટ, યુદ્ધ જહાજો, એટેક ડ્રોન અને પ્રથમ વખત દરિયાઈ ડ્રોનનો ઉપયોગ સામેલ હતો. ઈરાની મીડિયાએ અહેવાલ આપ્યો છે કે આ હુમલાઓમાં આશરે 20 લોકો માર્યા ગયા છે.

ઈરાની અધિકારીઓએ અહેવાલ આપ્યો છે કે યુએસ હુમલાઓ હોર્મોઝગન, ખુઝેસ્તાન, મરકાઝી, સિસ્તાન અને બલુચિસ્તાન પ્રાંતોમાં થયા છે. કેશ્મ આઇલેન્ડ, સિરિક, અબાદાન અને બંદર અબ્બાસમાં પણ મિસાઈલ હુમલા અને વિસ્ફોટ થયા છે.

એસોસિએટેડ પ્રેસ અનુસાર, IRGC એ બદલામાં બંદર અબ્બાસ નજીક એક યુએસ ડ્રોનને તોડી પાડવાનો દાવો કર્યો છે. IRGC એ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બે જહાજો તેમની ટ્રેકિંગ સિસ્ટમને અક્ષમ કરીને અનધિકૃત માર્ગ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને પાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. ચેતવણીઓ છતાં એક જહાજ રોકવામાં નિષ્ફળ ગયા પછી ડ્રોન હુમલા દ્વારા એક જહાજને અક્ષમ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ ઈરાને છ ખાડી દેશોમાં યુએસ બેઝ પર બદલો લેવાનો દાવો કર્યો હતો.

સરકારી નૂર ન્યૂઝ અનુસાર, IRGC એ જોર્ડન, બહેરીન અને કુવૈતમાં ત્રણ રાઉન્ડ મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા હતા. તેણે દાવો કર્યો હતો કે બે કુવૈતી એરબેઝ પર પેટ્રિઅટ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ, ઇંધણ ટાંકીઓ અને વ્યૂહાત્મક રડારને નુકસાન થયું હતું. જો કે, યુએસ સેન્ટકોમે આ દાવાઓ પર કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી.

પ્રથમ તબક્કામાં જોર્ડનના પ્રિન્સ હસન એર બેઝને નિશાન બનાવવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે જોર્ડને ચાર ઈરાની મિસાઇલો તોડી પાડવાનો દાવો કર્યો હતો. બીજા તબક્કામાં બહેરીનના શેખ ઇસા એર બેઝને નિશાન બનાવવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ બહેરીને તમામ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવાનો દાવો કર્યો હતો. ત્રીજા તબક્કામાં કુવૈતના અલી અલ-સાલેમ અને અહેમદ અલ-જાબેર એર બેઝને નિશાન બનાવવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

રોઇટર્સના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘાઇએ કહ્યું કે પર્સિયન ગલ્ફમાં તણાવ માટે અમેરિકા જવાબદાર છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા 2025 માં જે પરમાણુ સુવિધાઓને નિશાન બનાવવાની યોજના ધરાવે છે