મુંબઈ: વૈશ્વિક સ્તરે મધ્ય-પૂર્વના દેશો વચ્ચે ફરી એકવાર ભડકેલા સંઘર્ષની ગંભીર પ્રતિકૂળ અસર ભારતીય નાણાકીય બજાર પર જોવા મળી છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા લશ્કરી તણાવ તથા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) અંગેના દાવાઓને પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. આ વૈશ્વિક ઘટનાક્રમના કારણે ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે સોમવારે એક મહિનાના નીચલા સ્તરે ગગડી ગયો છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવો આસમાને પહોંચતા અને ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા વકરતા ભારતીય અર્થતંત્ર સામે ચિંતાના વાદળો ઘેરાયા છે અને રિઝર્વ બેંકના સંભવિત હસ્તક્ષેપ છતાં ચલણમાં દબાણ યથાવત રહ્યું છે.

 રૂપિયામાં ૦.૫ ટકાનો તીવ્ર ઘટાડો: ૪ જૂનની સપાટી નજીક પહોંચ્યો કારોબાર:

સોમવારે સવારના કારોબાર દરમિયાન ભારતીય રૂપિયો ડોલર સામે ૯૫.૭૬ના સ્તર પર કારોબાર કરી રહ્યો હતો, જેમાં અંદાજે ૦.૫ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. રૂપિયાનો આ ઘટાડો છેલ્લે ૪ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ જોવા મળેલા નીચલા સ્તરની તદ્દન નજીક પહોંચી ગયો છે. બજારના નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, ભારતીય રૂપિયામાં આવેલો આ ઘટાડો અન્ય પ્રાદેશિક ચલણોમાં જોવા મળેલી વૈશ્વિક નબળાઈને જ અનુરૂપ છે અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા તેની પાછળ મુખ્ય પરિબળ છે.

 રૂપિયાને ગગડતો અટકાવવા આરબીઆઈનું 'માર્કેટ ઈન્ટરવેન્શન':

રૂપિયાના મૂલ્યમાં આવેલા આ તીવ્ર અને ઝડપી ઘટાડાને અટકાવવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) સક્રિય હોવાનું જણાઈ રહ્યું છે. ફોરેક્સ માર્કેટના ટ્રેડર્સના જણાવ્યા અનુસાર, સોમવારે સરકારી બેંકો મોટા પાયે બજારમાં ડોલર વેચતી જોવા મળી હતી, જે સ્પષ્ટપણે આરબીઆઈના સીધા આદેશ અને માર્ગદર્શન પર હોવાનું મનાઈ રહ્યું છે. કેન્દ્રીય બેંકના આ હસ્તક્ષેપને કારણે રૂપિયાના મૂલ્યમાં થઈ રહેલા વધુ પડતા ઘટાડાને કામચલાઉ ધોરણે મર્યાદિત કરવામાં સફળતા મળી છે. જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો આ જ રીતે ચાલુ રહેશે, તો રૂપિયો ડોલર સામે ગગડીને ૯૬.૫૦ કે તેથી પણ નીચેના સ્તરે જઈ શકે છે.

 તેલના વધતા ભાવો ભારત માટે મોટો આર્થિક પડકાર:

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓએ વૈશ્વિક સ્તરે ફરી મોટી આર્થિક અનિશ્ચિતતા પેદા કરી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ઉદ્ભવેલી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાય માટે મોટો ખતરો માનવામાં આવે છે. ભારત જેવી મોટી ઉર્જા આયાતકાર અર્થવ્યવસ્થા માટે તેલના વધતા ભાવો ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) પર દબાણ વધારી શકે છે. વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થા એચએસબીસી (HSBC) દ્વારા પણ એક નોંધમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે મધ્ય-પૂર્વમાં ઉકેલાયા વગરનો આ સંઘર્ષ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને સંપૂર્ણપણે ખોરવી શકે છે, જે ભારતીય શેરબજારમાંથી વિદેશી ભંડોળના મોટા આઉટફ્લો (outflows) માટેનું મુખ્ય કારણ બની શકે છે.

 ફુગાવા અને વેપારના આંકડાઓ પર બજારની નજર:

હવે ભારતીય બજાર અને રોકાણકારોનું ધ્યાન આગામી સમયમાં જાહેર થનારા ભારતના જૂન મહિનાના વેપાર (Merchandise Trade) અને ગ્રાહક ફુગાવાના (CPI Inflation) સત્તાવાર આંકડાઓ પર કેન્દ્રિત થયું છે. આ મહત્વપૂર્ણ આર્થિક ડેટા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાની ભાવિ નાણાકીય નીતિ નક્કી કરવામાં અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધારાની દેશી અર્થતંત્ર પર કેટલી ઊંડી અસર થઈ છે તે સમજવામાં અત્યંત નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.