તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ભારતીય રેલવે રચશે નવો ઇતિહાસઃ દેશની પ્રથમ હાઈડ્રોજન ટ્રેનને પીએમ મોદી આપશે લીલીઝંડી
ડીઝલ અને વીજળી વગર ૧૧૦ કિમીની ઝડપે દોડવા તૈયાર ભારતની આ અનોખી ઇકો-ફ્રેન્ડલી ટ્રેન : ધુમાડાને બદલે હવામાં છોડશે શુદ્ધ પાણીની વરાળઃ ૨૬૦૦ લોકો એક સાથે કરી શકશે સફર
નવી દિલ્હી, તા.૧૭: ભારતીય રેલ્વે ટૂંક સમયમાં દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફયુઅલ સેલ ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ ફક્ત એક નવી ટ્રેન નથી, પરંતુ રેલ પરિવહનમાં એક મોટી તકનીકી પ્રગતિ માનવામાં આવે છે. નોંધપાત્ર રીતે, આ ટ્રેન હાઇડ્રોજન ઇંધણનો ઉપયોગ કરીને પોતાની વીજળી ઉત્પન્ન કરશે અને કામગીરી દરમિયાન વર્ચ્યુઅલ રીતે શૂન્ય ઉત્સર્જન ઉત્પન્ન કરશે. આ પર્યાવરણીય અસરને પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડશે. અત્યાર સુધી, ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો ઓવરહેડ પાવર લાઇનો દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવતી હતી, પરંતુ હાઇડ્રોજન ફયુઅલ સેલ ટેકનોલોજી આ સિસ્ટમથી અલગ છે. આ સિસ્ટમમાં, હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન વચ્ચે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા દ્વારા ટ્રેનની અંદર વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પછી, ફક્ત પાણીની વરાળ ઉત્સર્જન થાય છે, જે આ ટેકનોલોજીને અત્યંત પર્યાવરણીય રીતે સ્વચ્છ બનાવે છે.
એક રીતે, આ ટ્રેન ફરી એકવાર પોતાના ઉર્જાસ્ત્રોતનો ઉપયોગ કરે છે, જેમ કે વરાળ અને ડીઝલ એન્જિન કરતા હતા. પરંતુ કોલસા અથવા ડીઝલ જેવા પરંપરાગત ઇંધણને બાળવાને બદલે, હાઇડ્રોજન વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજન કાઢીને ટ્રેનની અંદર વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જેનાથી દહન અને બાહ્ય વીજ પુરવઠાની જરૂરિયાત દૂર થાય છે. કારણ કે સ્વચ્છ હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજી ટ્રેનની અંદર વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, આ ટ્રેન રેલ પરિવહનનું સૌથી પર્યાવરણને અનુકૂળ સ્વરૂપ છે, જે ટકાઉ ગતિશીલતાના ભવિષ્યને શક્તિ આપે છે. આ અદ્યતન સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે, ટ્રેન બહુસ્તરીય સુરક્ષા પ્રણાલીઓથી સજ્જ છે જે હાઇડ્રોજન લીક, ગરમી, અગ્નિ અને ધુમાડાને શોધી કાઢવામાં સક્ષમ છે.
સામાન્ય ડીઝલ એન્જિન મોટી માત્રામાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને અન્ય હાનિકારક પ્રદૂષકોનું ઉત્સર્જન કરે છે, પરંતુ આ ટ્રેન હાઇડ્રોજન ફયુઅલ સેલ ટેકનોલોજી દ્વારા સંચાલિત છે. ફયુઅલ સેલની અંદર હાઇડ્રોજન અને વાતાવરણીય ઓક્સિજન વચ્ચે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા થાય છે, જે સીધી વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. આ વીજળી ટ્રેનના મોટર્સને શક્તિ આપે છે. આ ટેકનોલોજીની સૌથી નોંધપાત્ર વિશેષતા એ છે કે તે ઓપરેશન દરમિયાન માત્ર પાણીની વરાળ અને ન્યૂનતમ ગરમીનું ઉત્સર્જન કરે છે. આ જ કારણ છે કે તેને સંપૂર્ણપણે કાર્બન-મુક્ત પરિવહન વિકલ્પ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ટ્રેનોને બળતણ પૂરું પાડવા માટે, જીંદમાં એક સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ અને રિફયુઅલિંગ પ્લાન્ટ બનાવવામાં આવ્યો છે, જેને PESO (પેટ્રોલિયમ અને વિસ્ફોટકો સલામતી સંગઠન) દ્વારા કામગીરી માટે મંજૂરી પણ મળી છે.
ભારતીય રેલ્વેએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઉર્જા ક્ષેત્રમાં ઝડપી પરિવર્તન કર્યું છે. એક સમયે વરાળ અને કોલસાથી ચાલતી રેલ સિસ્ટમ હવે આધુનિક અને સ્વચ્છ ઉર્જા તરફ આગળ વધી છે. છેલ્લા ૧૨ વર્ષોમાં મોટા પાયે વીજળીકરણથી આયાતી ડીઝલ પરની નિર્ભરતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. આ પરિવર્તન હવે હાઇડ્રોજન આધારિત રેલ સેવાઓ માટે મજબૂત પાયો નાખી રહ્યું છે.
રેલ્વે અનુસાર, દેશના ૯૯્રુ થી વધુ બ્રોડગેજ રેલ રૂટનું વીજળીકરણ પૂર્ણ થઈ ગયું છે. આગળનું લક્ષ્ય એવી ટ્રેનોને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે જે ફક્ત સ્વચ્છ જ નહીં પણ ઉર્જા-પર્યાપ્ત પણ હોય. હાઇડ્રોજન ફયુઅલ સેલ ટ્રેનને આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ માનવામાં આવે છે. જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર ૭૫ કિમી પ્રતિ કલાકની ઓપરેટિંગ સ્પીડ અને ૧૧૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ડિઝાઇન સ્પીડ સાથે, આ ટ્રેન ૮૯ કિમીના રૂટ પર માત્ર સલામત જ નહીં પણ ઝડપી પણ છે.
નિષ્ણાતો અનુસાર, હાઇડ્રોજન ફયુઅલ સેલ ટેકનોલોજી આગામી વર્ષોમાં રેલ પરિવહનમાં પરિવર્તન લાવી શકે છે. તે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડશે, અશ્મિભૂત ઇંધણ પર નિર્ભરતા ઘટાડશે અને ભારતના ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યોને મજબૂત બનાવશે. ભારતીય રેલ્વે દ્વારા આ પહેલને ભવિષ્યની ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ પરિવહન વ્યવસ્થા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
(2:57 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
