નવી દિલ્હી: ભારતના પુસ્તક બજારમાં અત્યારે એક મોટું પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. એક સમયે વિદ્વાનો અને વાચકો ૧,૦૦૦ થી વધુ પાનાના જાડા ગ્રંથો વાંચવાનું ગૌરવ લેતા હતા, પરંતુ હવે ૨૪ વર્ષીય વિદ્યાર્થીની ઈશા દેસાઈ જેવી નવી પેઢી 'સ્લિમ નોન-ફિક્શન' પુસ્તકોને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે. દિલ્હીની પુસ્તકની દુકાનોમાં હવે ઈતિહાસ, રાજનીતિ અને અર્થશાસ્ત્ર જેવા ગહન વિષયો પરના ૧૦૦ થી ૩૦૦ પાનાના સંક્ષિપ્ત પુસ્તકોનો વેચાણ ગ્રાફ ઝડપથી ઊંચો જઈ રહ્યો છે.

વ્યસ્ત જીવનમાં જ્ઞાનની ટૂંકી કેડિયું

આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં લોકો પાસે સમયનો અભાવ છે. ઈશા દેસાઈના જણાવ્યા મુજબ, "વિશ્વ ઈતિહાસ જાણવાની ઈચ્છા તો છે, પણ દરરોજની વ્યસ્ત દિનચર્યામાં ૧,૦૦૦ પાનાનું પુસ્તક વાંચવું અશક્ય લાગે છે." આ જ કારણ છે કે વાચકો હવે એવા પુસ્તકો પસંદ કરી રહ્યા છે જે માત્ર ૨-૩ કલાકમાં પૂર્ણ કરી શકાય અને વિષયની પૂરતી સમજ પણ આપી દે. પ્રકાશન જગતમાં તાજેતરમાં ત્રણ નવી સમર્પિત શ્રેણીઓનું આગમન આ બદલાતા વલણની સાબિતી આપે છે.

માત્ર વલણ કે પ્રકાશન ક્ષેત્રમાં મોટી ક્રાંતિ?

ભારતીય પ્રકાશન ગૃહો માટે સંક્ષિપ્ત પુસ્તકો નવા નથી, પરંતુ હવે જે રીતે ચોક્કસ વિષયો પર 'શોર્ટ ઇન્ટ્રોડક્શન' શ્રેણીઓ લોન્ચ થઈ રહી છે, તે દર્શાવે છે કે પ્રકાશકો વાચકોની મનોવિજ્ઞાન સમજી ગયા છે. સોશિયલ મીડિયાના યુગમાં લોકોનો એટેન્શન સ્પાન ઘટ્યો છે, ત્યારે 'ક્રિસ્પ અને ક્લિયર' માહિતી આપતા પુસ્તકો બજારમાં ધૂમ મચાવી રહ્યા છે. આ માત્ર ટૂંકા ગાળાનો ટ્રેન્ડ નથી, પણ પ્રકાશન ક્ષેત્રમાં આવનારા વ્યાપક ફેરફારોની નિશાની છે.

વિષયવસ્તુની ગહનતા અને સરળતાનો સંગમ

આવા સ્લિમ પુસ્તકોમાં જટિલ વિષયોને સરળ ભાષામાં સમજાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઈરાનનો ઈતિહાસ કે આબોહવા પરિવર્તન જેવા વિષયો પરના ૧૫૦ પાનાના પુસ્તકો વાચકોને મૂળભૂત જ્ઞાન આપે છે, જે તેમને પછીથી વધુ ઊંડા અભ્યાસ માટે પ્રેરિત કરે છે. શૈક્ષણિક અને વ્યવસાયિક જગતના લોકો માટે આ પુસ્તકો 'રેડી રેકરનર' સમાન સાબિત થઈ રહ્યા છે.

કેમ લોકપ્રિય બની રહ્યા છે આ પુસ્તકો?

• સમયની બચત: ૨ થી ૫ કલાકમાં આખું પુસ્તક વાંચી શકાય છે.
• મુસાફરીમાં અનુકૂળ: હલકા અને પાતળા હોવાથી ગમે ત્યાં સાથે લઈ જઈ શકાય છે.
• ઝડપી જ્ઞાન: મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સીધું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે.
• કિંમતમાં સસ્તા: જાડા ગ્રંથોની સરખામણીએ આ પુસ્તકો સામાન્ય ખિસ્સાને પોસાય તેવા હોય છે.

ભારતના પુસ્તક બજારમાં આવેલો આ 'સ્લિમ' બદલાવ એ વાતનો પુરાવો છે કે જ્ઞાન પીરસવાની પદ્ધતિ હવે બદલાઈ રહી છે અને વાચકો 'થોડામાં ઘણું' મેળવવાના અભિગમને આવકારી રહ્યા છે.