નવી દિલ્હી : ભારતે સરહદી સુરક્ષાના પારંપરિક સમીકરણો બદલી નાખતા પશ્ચિમ અને પૂર્વીય સરહદો પર ડ્રોન અને ઘૂસણખોરીના વધતા જોખમને પહોંચી વળવા માટે આશરે ૬,૦૦૦ કિલોમીટર લાંબી 'સ્માર્ટ બોર્ડર ગ્રીડ' બનાવવાની મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ હાથ ધરી છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલ આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ હેઠળ પરંપરાગત વાડની સાથે ડ્રોન રડાર, થર્મલ કેમેરા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સેન્સરનું અદ્યતન મિશ્રણ તૈયાર કરાઈ રહ્યું છે, જેથી હવામાં ઉડતી નાની વસ્તુઓ અને ડ્રોન દ્વારા થતી શસ્ત્રો તથા માદક દ્રવ્યોની દાણચોરીને અસરકારક રીતે નેસ્તનાબૂદ કરી શકાય.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પંજાબ, રાજસ્થાન અને જમ્મુ સરહદે જમીન પરના રસ્તાઓને બદલે આકાશ માર્ગે એટલે કે ક્વાડકોપ્ટર અને ડ્રોન દ્વારા થતી ગતિવિધિઓ વધી છે, જે જૂની CIBMS પ્રણાલી અથવા સામાન્ય રડાર પકડવામાં અસમર્થ સાબિત થયા હતા. આ ગંભીર સુરક્ષા પડકારને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ સુધીમાં આ ત્રિસ્તરીય સુરક્ષા ગ્રીડને પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જેમાં પ્રથમ સ્તર ભૌતિક અવરોધો, બીજું સ્તર CIBMS સેન્સર અને ત્રીજું સ્તર હવાઈ શોધ નેટવર્ક તરીકે કામ કરશે, જેના માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ અને જૂની વાડ બદલવાની મંજૂરીઓ પણ આપી દેવામાં આવી છે.
આ ત્રિસ્તરીય સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કારણે હવે માત્ર જમીન જ નહીં પરંતુ આકાશમાંથી થતી શંકાસ્પદ હિલચાલ પર પણ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ રૂમથી સીધી નજર રાખી શકાશે, જે સરહદી સુરક્ષા ક્ષેત્રે ભારતની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિ માનવામાં આવી રહી છે. રશિયા સાથે S-500 અને અન્ય સંરક્ષણ સાધનો પરની ચર્ચાઓ તેમજ LAC પર ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં બની રહેલા નવા સમીકરણો વચ્ચે આ સ્વદેશી અને આધુનિક સરહદી ગ્રીડ દેશની સૈન્ય તાકાતમાં મોટો વધારો કરશે.
આ પ્રોજેક્ટના આગામી તબક્કામાં વર્ષ ૨૦૨૭ના મધ્ય સુધીમાં સમગ્ર ૬,૦૦૦ કિમી લાંબી સરહદ પર વ્યાપક રોલઆઉટ પૂર્ણ થવાની સંભાવના છે, જે ભૂપ્રદેશની જરૂરિયાત મુજબ નદીઓ, પર્વતો અને મેદાનોમાં અલગ-અલગ ટેકનોલોજીથી સજ્જ કરવામાં આવશે. આ વ્યુહાત્મક ફેરફારથી માત્ર ઘૂસણખોરીના પ્રયાસો નિષ્ફળ જશે જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં ભારતની ડિજિટલ અને એરોસ્પેસ સંરક્ષણ ક્ષમતાને વૈશ્વિક સ્તરે નવી મજબૂતી પણ મળશે.