નવી દિલ્હી : મધ્ય-પૂર્વ (પશ્ચિમ એશિયા) માં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ઉર્જા સંકટની વચ્ચે ભારતીય અર્થતંત્રને લઈને વૈશ્વિક ઓડિટ ફર્મ 'EY' (અર્ન્સ્ટ એન્ડ યંગ લિમિટેડ) નો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને પ્રોત્સાહક રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે. EY ના અહેવાલ અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયાના નેતૃત્વ હેઠળ સર્જાયેલી ઉર્જા કટોકટી અને કાચા તેલના ભડકે બળતા ભાવો છતાં ભારતની અત્યાધુનિક અને મજબૂત ક્રૂડ ઓઇલ રિફાઇનિંગ ક્ષમતાએ સ્થાનિક બજારને મોટા આંચકાથી બચાવી લીધું છે. ભારતે સીધા તૈયાર પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો (પેટ્રોલ-ડીઝલ) ની મોંઘી આયાત ટાળીને દેશના અબજો રૂપિયાની બચત કરી છે.

સ્થાનિક ઉત્પાદન ઘટ્યું, આયાત પર નિર્ભરતા ૯૦ ટકાને પાર

રિપોર્ટમાં ભારતના પેટ્રોલિયમ અર્થતંત્રના ચિંતાજનક અને સકારાત્મક બંને પાસાઓ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. આંકડા દર્શાવે છે કે આયાતી ક્રૂડ ઓઇલ પર ભારતની નિર્ભરતા નાણાકીય વર્ષ ૧૯૯૯ માં જે ૫૪.૯ ટકા હતી, તે ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં વધીને ૯૦ ટકાથી વધુ થઈ ગઈ છે. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ સ્થાનિક ક્રૂડ ઉત્પાદનમાં આવેલો ઘટાડો છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૨ માં ૩૫.૯ મિલિયન મેટ્રિક ટન હતું તે ઘટીને અત્યારે ૨૬ મિલિયન મેટ્રિક ટન રહી ગયું છે. પરંતુ, ભારતે આ પડકાર સામે પોતાની રિફાઇનિંગ ક્ષમતાનો એટલો મોટો વિસ્તાર કર્યો છે કે કાચું તેલ લાવીને દેશમાં જ તેને પ્રોસેસ કરવામાં ભારત દુનિયાનું હબ બની ગયું છે.

વપરાશમાં પ્રચંડ ઉછાળો છતાં સુધરી દેશની ઉર્જા કાર્યક્ષમતા:

દેશમાં પેટ્રોલિયમ, ઓઇલ અને લુબ્રિકન્ટ્સ (PoL) ના સ્થાનિક વપરાશમાં વર્ષોની સરખામણીએ જંગી વધારો નોંધાયો છે:

·         કન્ઝમ્પશનનો ગ્રાફ: નાણાકીય વર્ષ ૧૯૯૯ માં દેશનો કુલ વપરાશ ૯૦.૬ મિલિયન મેટ્રિક ટન હતો, જે વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં ઝડપથી વધીને ૨૪૩.૨ મિલિયન મેટ્રિક ટન પર પહોંચી ગયો છે.

·         ઉર્જા તીવ્રતામાં ઘટાડો: આટલા મોટા વપરાશ છતાં, ભારતના ઉત્પાદનની ઉર્જા તીવ્રતા અને જીડીપી (GDP) માં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો રેશિયો સમય જતાં ઘટ્યો છે. આ બદલાવ લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસ માટે ખૂબ જ સકારાત્મક સંકેત છે.

ભવિષ્યની કટોકટી સામે લડવા EY ની મહત્વની ભલામણો

વૈશ્વિક સંસ્થા EY એ ભારતને પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security) વધુ અભેદ્ય બનાવવા માટે કેટલીક મહત્વની રણનીતિ અપનાવવા સૂચવ્યું છે. અહેવાલમાં ભલામણ કરાઈ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભવિષ્યમાં આવનારા સપ્લાય અને પ્રાઇઝ શોકથી બચવા માટે ભારતે પોતાના વ્યૂહાત્મક અનામત (Strategic Petroleum Reserves) નો વ્યાપક વિસ્તાર કરવો જોઈએ. દેશમાં ક્રૂડ તેલ, ગેસ અને ખાતરોનો એટલો જથ્થો અનામત હોવો જોઈએ જેથી કોઈપણ વૈશ્વિક યુદ્ધની સ્થિતિમાં અર્થતંત્ર ન ડગમગે. આ સાથે જ આયાત પરનું ભારણ ઘટાડવા માટે સ્થાનિક સ્તરે તેલના કુવાઓનું વધુ ઉત્ખનન કરવા અને પરમાણુ ઉર્જા સહિતના પર્યાવરણને અનુકૂળ વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો તરફના સંક્રમણને વધુ વેગ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.