ગ્રેટર નોઈડા: વર્ષ ૨૦૧૯ માં વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા જેનું ભવ્ય ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું, તે ગ્રેટર નોઈડા સ્થિત પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્કિયોલોજી આજે એક નિર્જન ટાપુ જેવું ભાસી રહ્યું છે. ૨૫ એકરમાં ફેલાયેલું આ કેમ્પસ અંદાજે ૨૮૯ કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું છે કે આટલી મોટી ઈમારતમાં માત્ર ૧૫ જ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે, જેમાં ૧૦ છોકરીઓ અને ૫ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ઈમારત ભવ્ય પણ અંદરથી ખાલીખમ
કેમ્પસમાં પ્રવેશતા જ પહોળા રસ્તાઓ અને ઊંચી ઈમારતો દેખાય છે, પરંતુ ત્યાં ન તો કોઈ વિદ્યાર્થી જોવા મળે છે, ન તો કોઈ પ્રોફેસર. ૨૫ એકરના આ કેમ્પસમાં ઓડિટોરિયમ અને મ્યુઝિયમ જેવી અત્યાધુનિક સુવિધાઓ હોવા છતાં, અહીં કોઈ કાયમી ફેકલ્ટી (શિક્ષકો) નથી. સંસ્થાના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ સંસ્થા પરંપરાગત એકેડેમિક સંસ્થાઓ કરતા અલગ રીતે ડિઝાઈન કરવામાં આવી છે અને અહીં ક્લાસરૂમ ટીચિંગને બદલે ફિલ્ડ ટ્રેનિંગ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવે છે.
અભ્યાસક્રમ વગરની એકેડેમિક સંસ્થા?
સૌથી વધુ આશ્ચર્ય પમાડે તેવી વાત એ છે કે આ સંસ્થાનો કોઈ નિશ્ચિત અભ્યાસક્રમ (Syllabus) નથી. બધું જ પ્રેક્ટિકલ જ્ઞાન અને ફિલ્ડ વિઝિટ પર આધારિત છે. પ્રશ્ન એ થાય છે કે જો કોઈ નિશ્ચિત અભ્યાસક્રમ ન હોય, તો કયા આધારે પરીક્ષાઓ લેવાય છે અને વિદ્યાર્થીઓનું મૂલ્યાંકન કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? આ ઉપરાંત, ડિગ્રી આપવામાં થતા વિલંબ અંગે પણ અધિકારીઓ પાસે કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ નથી.
વહીવટી તંત્રની નિષ્ક્રિયતા
કેમ્પસમાં વિવિધ વિભાગોની ૬-૭ ઓફિસો હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, પરંતુ રિપોર્ટ દરમિયાન ત્યાં સ્ટાફની કોઈ પણ પ્રકારની હિલચાલ જોવા મળી ન હતી. ઈમારતના પહેલા અને બીજા માળ પર આવેલી લેબ અને લાઈબ્રેરી મોટેભાગે બંધ જ રહે છે. ઈન્ટરપોલ રેડ નોટિસ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ચર્ચાઓ વચ્ચે ભારતની પોતાની આર્કિયોલોજી સંસ્થાની આવી દશા અનેક સવાલો ઉભા કરે છે. હાલમાં આ મામલે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા આંતરિક સમીક્ષા ચાલી રહી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.