નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારત હવે દબાવમાં આવીને નહીં, પરંતુ પોતાની શરતો પર વ્યાપાર કરવા માટે સક્ષમ બની ગયું છે. આ વાતનો પુરાવો આપતાં દેશના વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) સાથે ચાલી રહેલા દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) અંગે અત્યંત કડક અને સ્પષ્ટ વલણ અપનાવ્યું છે. ગોયલે ગુરુવારે સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું છે કે, જ્યાં સુધી અન્ય હરીફ દેશોની સરખામણીએ ભારતીય નિકાસકારોને યુએસ માર્કેટમાં 'તુલનાત્મક ટેરિફ લાભ' (Competitive Tariff Advantage) આપતું મજબૂત માળખું તૈયાર નહીં થાય, ત્યાં સુધી ભારત અમેરિકા સાથે કોઈ પણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે નહીં.

વોશિંગ્ટન સાથે કાનૂની સાધનો પર ચર્ચા

ન્યૂઝ એજન્સી રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, ભારત અને અમેરિકા વેપાર કરારને આખરી ઓપ આપવાની ખૂબ જ નજીક છે. ગત ૬ ફેબ્રુઆરીના રોજ બંને દેશો કરારના વ્યાપક રૂપરેખા પર સંમત પણ થયા હતા. જોકે, હાલમાં બંને દેશોની વાટાઘાટોની ટીમો એવા કાનૂની અને નીતિગત સાધનો શોધવા પર કામ કરી રહી છે જેના દ્વારા વોશિંગ્ટન સત્તાવાર રીતે ભારતને અન્ય સાથી દેશો કરતા વેપારમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક ધાર આપી શકે. પીયૂષ ગોયલે ટકોર કરી છે કે, "જ્યાં સુધી આ સંતુલિત માળખું કાગળ પર સાબિત ન થાય, ત્યાં સુધી સોદો આગળ વધી શકે નહીં."

શા માટે ટેરિફ લાભ ભારત માટે સર્વોપરી બન્યો?

ભારતનો મુખ્ય હેતુ વિયેતનામ અને અન્ય એશિયાન (ASEAN) દેશો જેવા હરીફ નિકાસકારોની સરખામણીએ અમેરિકાના બજારમાં વધુ પસંદગીયુક્ત અને સસ્તું ટેરિફ ટ્રીટમેન્ટ મેળવવાનો છે. અગાઉના માળખા હેઠળ યુએસ ભારતીય માલ પર ટેરિફ ૨૫% થી ઘટાડીને ૧૮% કરવા સંમત થયું હતું. પરંતુ ૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વ્યાપક ટેરિફ શાસનને ફગાવી દેતા નવો વળાંક આવ્યો છે, જેના કારણે વોશિંગ્ટને કામચલાઉ ધોરણે તમામ દેશો પર ૧૦% ટેરિફ લાદી દીધો છે. આ કટોકટી ૨૪ જુલાઈએ સમાપ્ત થઈ રહી હોવાથી, બંને દેશો નવી ડેડલાઈન પહેલાં આખરી સમજૂતી માટે રેસ લગાવી રહ્યા છે.

ભારત-અમેરિકા વ્યાપારના મુખ્ય પાસાઓ અને ઓફર:

• બે દિવસીય હાઈ-લેવલ બેઠક: નવી દિલ્હી ખાતે ૨૨ થી ૨૪ જૂન દરમિયાન પીયૂષ ગોયલ અને મુલાકાતી યુએસ વેપાર પ્રતિનિધિ જેમીસન ગ્રીર વચ્ચે સઘન મંત્રી-સ્તરની વાટાઘાટો થઈ છે, જેમાં ડિજિટલ વેપાર અને બિન-ટેરિફ અવરોધો ઘટાડવા પર સમીક્ષા કરાઈ છે.
• ભારતની મોટી ઓફર: જો અમેરિકા ટેરિફ લાભ આપે, તો ભારત પણ તમામ યુએસ ઔદ્યોગિક માલ અને કૃષિ ઉત્પાદનો (જેવા કે બદામ, સોયાબીન તેલ, વાઇન, તાજા ફળો અને પશુ આહાર) પરથી ટેરિફ હટાવવા અથવા ઘટાડવા તૈયાર છે.
• $૫૦૦ બિલિયન ખરીદીની બ્લુપ્રિન્ટ: આગામી પાંચ વર્ષમાં ભારત અમેરિકા પાસેથી ૫૦૦ અબજ ડોલરના ઉર્જા ઉત્પાદનો, એરક્રાફ્ટ અને તેના પાર્ટ્સ, કિંમતી ધાતુઓ તેમજ કોકિંગ કોલ ખરીદવા માટે સક્ષમ અને ઉત્સુક છે.

અમેરિકા ભારતનું બીજું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર

ઉલ્લેખનીય છે કે, વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના નાણાકીય વર્ષમાં ઊંચા ટેરિફ હોવા છતાં અમેરિકામાં ભારતની નિકાસ ૦.૯૨% વધીને $૮૭.૩ અબજ થઈ હતી, જ્યારે આયાત ૧૫.૯૫% વધીને $૫૨.૯ અબજ નોંધાઈ હતી. વૈશ્વિક વેપારની બદલાતી ગતિશીલતા વચ્ચે ભારત હવે અમેરિકા સામે એક મજબૂત આર્થિક શક્તિ તરીકે વાટાઘાટોના ટેબલ પર બેઠું છે.