બેંગલુરુ, તા.૦૭: ગણિતની જટિલ દુનિયામાં સંખ્યાઓના વણઉકેલાયેલા કોયડાઓને ઉકેલવામાં ભારતનું નામ ફરી એકવાર વૈશ્વિક સ્તરે ચમક્યું છે. બેંગલુરુ સ્થિત પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થાન (IISc) ના ગણિત વિભાગના તેજસ્વી પ્રોફેસર મહેશ કાકડેને વિકાસશીલ દેશોના યુવા ગણિતશાસ્ત્રીઓને અપાતા અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત એવા 'રામાનુજન પુરસ્કાર ૨૦૨૬' થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. તેમને આ ગૌરવવંતો પુરસ્કાર બીજગણિત સંખ્યા સિદ્ધાંતના ક્ષેત્રમાં તેમના અભૂતપૂર્વ અને ગ્રાઉન્ડબ્રેકિંગ સંશોધન માટે એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

મહારાષ્ટ્રના અકોલામાં જન્મેલા પ્રોફેસર મહેશ કાકડે ભારતના અગ્રણી અને તેજસ્વી ગણિતશાસ્ત્રીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે. તેમણે વિશ્વની ખ્યાતનામ કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાંથી પોતાની પીએચડીની ડિગ્રી પૂર્ણ કરી હતી અને ત્યારબાદ પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટી, યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડન તથા કિંગ્સ કોલેજ લંડન જેવી વિશ્વની ટોચની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સેવાઓ આપી હતી. વિદેશમાં લાંબી શૈક્ષણિક સફર ખેડ્યા બાદ તેઓ વર્ષ ૨૦૧૯માં સ્વદેશ પરત ફર્યા હતા અને હાલમાં બેંગલુરુના IISc ખાતે પ્રોફેસર તરીકે યુવા વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શન આપી રહ્યા છે.

પ્રોફેસર કાકડેએ ગણિતના સૌથી અટપટા વિષયોમાં ગણાતા નોન-કમ્યુટેટિવ ઇવાસાવા સિદ્ધાંત અને અંકગણિત ભૂમિતિ પર ઊંડું સંશોધન કર્યું છે. તેમણે સંખ્યા સિદ્ધાંતની અનેક જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે, જેમાં પ્રખ્યાત હિલ્બર્ટની ૧૨મી સમસ્યા અને ગ્રોસ-સ્ટાર્ક અનુમાનનો પણ સમાવેશ થાય છે. અગાઉ તેમને તેમના આ ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન માટે ઇન્ફોસિસ પુરસ્કાર અને ગોલ્ડન જ્યુબિલી ફેલોશિપથી પણ નવાજવામાં આવ્યા છે.

આ પુરસ્કારના ઇતિહાસ અને મહત્ત્વની વાત કરીએ તો, મહાન ભારતીય ગણિતશાસ્ત્રી શ્રીનિવાસ રામાનુજનની સ્મૃતિમાં અપાતો આ એવોર્ડ વિશ્વભરના યુવા ગણિતશાસ્ત્રીઓ માટે સર્વોચ્ચ સન્માન માનવામાં આવે છે. આ પુરસ્કાર 'ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર થિયોરેટિકલ ફિઝિક્સ' (ICTP) અને 'ઇન્ટરનેશનલ મેથેમેટિકલ યુનિયન' (IMU) દ્વારા સંયુક્ત રીતે એનાયત કરવામાં આવે છે, જે દર વર્ષે ૪૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના તે પ્રતિભાશાળી ગણિતશાસ્ત્રીઓને અપાય છે જેમણે વિકાસશીલ દેશમાં રહીને ગણિતમાં નોંધપાત્ર સંશોધન કર્યું હોય.

મહાન ગણિતશાસ્ત્રી રામાનુજને કોઈ પણ ઔપચારિક ડિગ્રી વગર માત્ર પોતાની અદ્ભુત પ્રતિભાથી વિશ્વભરમાં ભારતનું નામ રોશન કર્યું હતું. પ્રોફેસર મહેશ કાકડેએ આ પુરસ્કાર જીતીને ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે જો વ્યક્તિમાં દ્રઢ મનોબળ અને વિષય પ્રત્યે સાચો જુસ્સો હોય, તો ભારતમાં રહીને પણ વૈશ્વિક સ્તરની સર્વોચ્ચ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. તેમની આ સફર દેશભરના લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવા સંશોધકો માટે ભારે પ્રેરણારૂપ બની રહી છે.

આ સિદ્ધિ બાદ સમગ્ર શૈક્ષણિક અને વૈજ્ઞાનિક જગતમાંથી પ્રોફેસર મહેશ કાકડે પર અભિનંદનોનો વરસાદ થઈ રહ્યો છે. ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થાન અને દેશના અગ્રણી વિજ્ઞાનિકોએ પણ તેમની આ સિદ્ધિને દેશ માટે ગર્વની ક્ષણ ગણાવી છે. આગામી સમયમાં તેમના આ સંશોધનો ગણિત ક્ષેત્રના નવા દિશાનિર્દેશો નક્કી કરવામાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.