નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ગતિ આપવા માટે ક્રૂડ ઓઇલ (કચું તેલ) સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા સ્ત્રોત છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે દેશ સૌથી વધુ તેલનું ઉત્પાદન કરે છે, તે જ દેશ તેને સૌથી વધુ વાપરે પણ છે? જી હા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) હાલમાં દૈનિક ૧૩.૫ મિલિયન બેરલથી વધુ તેલ ઉત્પાદન સાથે વૈશ્વિક સ્તરે ૨૧ થી ૨૨% હિસ્સો ધરાવીને પ્રથમ ક્રમે છે. તેના વિશાળ શેલ ઓઇલ ઉદ્યોગ અને અદ્યતન ટેકનોલોજીના બળે અમેરિકાએ આ સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. આ યાદીમાં સાઉદી અરેબિયા (૧૧% હિસ્સો) બીજા, રશિયા ત્રીજા અને કેનેડા ચોથા ક્રમે આવે છે.

બીજી તરફ, સૌથી વધુ તેલ વાપરવાની બાબતમાં પણ અમેરિકા જ વિશ્વમાં ટોચ પર છે. તેના વિશાળ પરિવહન ક્ષેત્ર અને ઔદ્યોગિક માંગને કારણે તે પોતાના મોટા ભાગના તેલનો વપરાશ દેશમાં જ કરી લે છે. આ લિસ્ટમાં ચીન બીજા ક્રમે છે, જ્યારે આપણો દેશ ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ગ્રાહક દેશ છે. ભારત બાદ જાપાન અને રશિયા અનુક્રમે ચોથા અને પાંચમા ક્રમે આવે છે.

ઉત્પાદન વિરુદ્ધ નિકાસ: સાઉદી અરેબિયાનો દબદબો

મોટું ઉત્પાદન હોવું અને મોટી નિકાસ કરવી - આ બંને વચ્ચે મોટો તફાવત છે. અમેરિકા સૌથી વધુ તેલ ઉત્પાદન કરતું હોવા છતાં, તેનો સ્થાનિક વપરાશ એટલો વધારે છે કે તે મોટો નિકાસકાર બની શકતું નથી. તેનાથી વિપરીત, સાઉદી અરેબિયાની વસ્તી ઓછી અને સ્થાનિક વપરાશ મર્યાદિત હોવાથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ નિકાસકાર દેશ છે. રશિયા પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો છતાં એશિયાઈ દેશો (ખાસ કરીને ભારત અને ચીન)ને મોટા પાયે તેલ વેચીને બીજો સૌથી મોટો નિકાસકાર બન્યો છે.

ભારત માટે વૈશ્વિક બજાર કેમ છે અત્યંત સંવેદનશીલ?

ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક હોવા છતાં, દેશમાં સ્થાનિક તેલ ઉત્પાદન ખૂબ મર્યાદિત છે. ભારત પોતાની કુલ ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના ૮૦% થી વધુ હિસ્સો વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. આ જ કારણ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં થતી મામૂલી વધઘટ કે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવની સીધી અસર ભારતના આયાત બિલ, ફુગાવા (મોંઘવારી) અને દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ પર પડે છે.