તેહરાન:  સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગ પર સૈન્ય વર્ચસ્વ સ્થાપવા માટે ઈરાને શુક્રવારે ફરી એકવાર આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ઓમાનના દરિયાકાંઠાની નજીકથી પસાર થઈ રહેલા એક માલવાહક કન્ટેનર જહાજ પર ઈરાની સેના દ્વારા આચરવામાં આવેલા હુમલાના બરાબર એક દિવસ બાદ, તેહરાને આ દરિયાઈ પટ્ટીમાંથી પસાર થતા તમામ ટ્રાફિકને નિયંત્રિત કરવાનો પોતાનો સાર્વભૌમ અધિકાર હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ સૈન્ય કાર્યવાહીના પગલે વૈશ્વિક સ્તરે જળમાર્ગો પરથી થતા વેપાર અને જહાજોની સુરક્ષાને લઈને મોટો પ્રશ્નાર્થ ઊભો થયો છે.

*'એવર લવલી' જહાજ પર હુમલાથી કરારની ખામીઓ સપાટી પર આવી:*

ઓમાન તરફના દરિયાઈ માર્ગનો ઉપયોગ કરીને પસાર થઈ રહેલા 'એવર લવલી' નામના કન્ટેનર શિપ પર ગુરુવારે ઈરાની દળો દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે થયેલા પ્રારંભિક શાંતિ કરારની મોટી નબળાઈઓ અને અસ્પષ્ટતાઓને જાહેર કરી દીધી છે. જો કે અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગને કોઈપણ પ્રતિબંધ વિના નેવિગેશન માટે ખુલ્લો જાહેર કર્યો છે, પરંતુ આ શાંતિ કરારમાં વાસ્તવિક રીતે આ માર્ગનું નિયમન કે સંચાલન કોણ કરશે તેની કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ કરવામાં આવી નથી, જેનો ફાયદો ઈરાન ઉઠાવી રહ્યું છે.

 ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલય અને નાયબ વિદેશ મંત્રીનું કડક વલણ:

શુક્રવારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા સરકારી મીડિયા સમક્ષ જારી કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની સંપૂર્ણપણે ઈરાન અને ઓમાનના પ્રાદેશિક દરિયાઈ વિસ્તારોની અંદર આવે છે. આ સાથે જ તેમણે યુ.એસ.-ઈરાન ડીલની એક જોગવાઈનો હવાલો આપતા ઉમેર્યું હતું કે વાણિજ્યિક જહાજો માટે સુરક્ષિત માર્ગની વ્યવસ્થા કરવાની જવાબદારી તેહરાનની છે. ઈરાનના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ગરીબાબાદીએ સોશિયલ મીડિયા પર ખુલ્લી ચેતવણી આપતા લખ્યું હતું કે, "હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી સુરક્ષિત પસાર થવાની ગેરંટી અસ્પષ્ટ વ્યવસ્થાઓ, સમાંતર રૂટીંગ સિસ્ટમ્સ અથવા ઈરાનને દરિયાકાંઠાના રાજ્ય તરીકે બાકાત રાખતી નિર્ણય પ્રક્રિયાઓ હેઠળ આપી શકાય નહીં." ઈરાને અગાઉ જ ચેતવણી આપી હતી કે તેલ અને કુદરતી ગેસના પરિવહન માટેનો એકમાત્ર રસ્તો તેના જળક્ષેત્રમાંથી જ પસાર થાય છે, જેના કારણે ઓમાનના કિનારે દક્ષિણ તરફથી જતા જહાજો માટે જોખમ વધ્યું છે.

 અમેરિકા અને ગલ્ફ સહયોગ પરિષદ (GCC) ની સંયુક્ત જાહેરાત:

બીજી તરફ, વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા હજુ સુધી આ હુમલા અંગે કોઈ સત્તાવાર ટિપ્પણી કરવામાં આવી નથી. આ ઘટના એવા સમયે બની છે જ્યારે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિઓ પર્શિયન ગલ્ફની મુલાકાતે હતા, જ્યાં તેમણે ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ના વિદેશ મંત્રીઓ સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠક બાદ જારી કરાયેલા સંયુક્ત જાહેરનામામાં અમેરિકા અને ખાડી દેશોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી "મુક્ત, બિનશરતી અને અપ્રતિબંધીત નેવિગેશન" ની માંગ કરી છે અને કોઈપણ દેશ દ્વારા આ જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ મેળવવાના પ્રયાસો અથવા જહાજો પર કોઈ પણ પ્રકારનો ટેક્સ કે ફી વસૂલવાના પગલાંને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે.

 દરિયાઈ પરિવહન પર વ્યાપક અસર, સેંકડો જહાજો અટવાયા:

ઈરાનની આ સૈન્ય કાર્યવાહી અને ધમકીના કારણે પર્શિયન ગલ્ફમાં ફસાયેલા સેંકડો જહાજોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સી ઇન્ટરનેશનલ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન (IMO) દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા પ્રયાસોને કામચલાઉ ધોરણે સ્થગિત કરવાની ફરજ પડી છે. મેરીટાઇમ ડેટા ફર્મ 'કેપ્લર' અને 'લોયડ્સ લિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ' ના અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનની ચેતવણી બાદ ઓછામાં ઓછા બે મોટા ઓઈલ ટેન્કરોએ પોતાના રૂટ બદલીને પરત ફરવું પડ્યું હતું. આ તણાવના કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યા બુધવારે ૭૩ હતી, જે ગુરુવારે ઝડપથી ઘટીને માત્ર ૫૪ થઈ ગઈ હતી.

 વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટ પર સામાન્ય અસર:

આટલી મોટી સૈન્ય કટોકટી અને હુમલા છતાં વૈશ્વિક તેલ બજાર પર તેની કોઈ લાંબાગાળાની નકારાત્મક અસર જોવા મળી નથી. ગુરુવારે હુમલાની તુરંત બાદ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થોડો ઉછાળો આવ્યો હતો, પરંતુ શુક્રવાર સુધીમાં ઓઈલ ટેન્કરોની અવરજવર સતત ચાલુ રહેતા તેલના પુરવઠામાં કોઈ મોટો વિક્ષેપ નહીં પડે તેવી આશાએ કિંમતો ફરી નીચી આવી ગઈ હતી. વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઘટીને બેરલ દીઠ આશરે $૭૩ ની આસપાસ પહોંચી ગયું હતું, જ્યારે યુ.એસ. બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિએટ (WTI) પણ ઘટીને $૬૯ થી $૭૦ ની વચ્ચે ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું.