તેહરાન: વિશ્વ અત્યારે પરમાણુ હથિયારોના ભયાનક જોખમ હેઠળ જીવી રહ્યું હોય તેમ લાગી રહ્યું છે. આઠ વર્ષ પહેલા જ્યારે તત્કાલીન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેની પરમાણુ સમજૂતી રદ કરી હતી, ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં ઈરાને આશરે 22,000 પાઉન્ડ એટલે કે 11 ટન જેટલો સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જંગી જથ્થો એકઠો કરી લીધો છે. બે મહિના પહેલા અમેરિકાએ ઈરાનને પરમાણુ બોમ્બ બનાવતા રોકવા માટે જે મર્યાદિત યુદ્ધ છેડ્યું હતું, તેના અંત પછી પણ આ યુરેનિયમ ક્યાં છે અને કઈ સ્થિતિમાં છે, તે એક મોટું રહસ્ય બની ગયું છે.
યુરેનિયમ એ એવી ધાતુ છે જે શહેરને રોશન પણ કરી શકે છે અને પાયમાલ પણ. નીચા સ્તરનું સંવર્ધન વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે વપરાય છે, પરંતુ જો તેનું સંવર્ધન 90% સુધી પહોંચી જાય તો તે પરમાણુ બોમ્બ બનાવવામાં સક્ષમ બને છે. ઈરાન અત્યારે 60% શુદ્ધતા સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધન કરી ચૂક્યું છે, જે પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાની એકદમ નજીકનું સ્તર ગણાય છે. વર્ષ 2015 માં ઓબામા વહીવટીતંત્ર સાથે થયેલી સમજૂતી વખતે આ જથ્થો ઘટાડવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ અમેરિકા સમજૂતીમાંથી બહાર નીકળ્યા બાદ ઈરાને ફરીથી આક્રમક રીતે સંવર્ધન શરૂ કર્યું હતું.
જૂન 2025 માં ચાલેલા 12 દિવસના ટૂંકા યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાએ ઈરાનના નતાંઝ અને ફોર્ડો સ્થિત પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ પર બોમ્બમારો કર્યો હતો. જોકે, આ હુમલા બાદ ઈરાને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) સાથેનો સહકાર બંધ કરી દીધો છે, જેના કારણે હવે જમીની સ્તરે તપાસ કરવી અશક્ય બની ગઈ છે. નિષ્ણાતોના મતે, યુદ્ધમાં નાશ પામેલી ઇમારતોના કાટમાળ નીચે આ રેડિયોએક્ટિવ જથ્થો દબાયેલો હોઈ શકે છે, જે અત્યંત જોખમી છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો દાવો છે કે યુએસ સેટેલાઈટ્સ આ જથ્થા પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે અને ઈરાનના પરમાણુ મથકોનો નાશ થયો હોવાથી આ યુરેનિયમ અત્યારે ઈરાન માટે કોઈ કામનું નથી. પરંતુ બીજી તરફ, સંરક્ષણ વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ઈરાને ઇસ્ફાહાન પાસે પહાડોની અંદર ગુપ્ત ટનલોમાં નવો પરમાણુ પ્લાન્ટ શરૂ કર્યો હોઈ શકે છે. જો ઈરાન આ કાટમાળમાંથી યુરેનિયમ બહાર કાઢીને તેનું વધુ સંવર્ધન કરવામાં સફળ રહે, તો તે આગામી એક વર્ષમાં પરમાણુ હથિયાર બનાવી શકે છે. અત્યારે આખું વિશ્વ શ્વાસ અધ્ધર કરીને જોઈ રહ્યું છે કે ઈરાનનું આ 'રહસ્યમયી' યુરેનિયમ શાંતિ લાવશે કે વિનાશ.